અમેરિકા-ઈરાન વિવાદ અને અલ નીનોના કારણે એશિયાના દેશોમાં મોંઘવારીનું નવું સંકટ ઊભું થયું છે. ક્રૂડ ઓઈલ બાદ હવે ખાતર અને ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ વધવાની શક્યતા છે.
નવી દિલ્હી, રવિવાર
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષના કારણે ક્રૂડ ઓઈલની આયાત પર નભતા દેશોને પહેલેથી જ મોટો ફટકો પડ્યો છે. પરંતુ આ મુશ્કેલીઓનો અંત નથી. ભારત સહિત એશિયાના અન્ય દેશો પર હવે ફુગાવા (મોંઘવારી) નું એક નવું અને ગંભીર જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે. અલ નીનોની અસર અને ખાતરના વધતા ભાવો આગામી સમયમાં સામાન્ય માણસનું બજેટ ખોરવી શકે છે.
એશિયામાં મોંઘવારીએ તોડ્યા રેકોર્ડ
અત્યારે એશિયાના મોટાભાગના દેશોમાં મોંઘવારી ઘણા વર્ષોની સૌથી ઊંચી સપાટી પર પહોંચી ગઈ છે. ખાસ કરીને ટ્રાન્સપોર્ટેશન, લોજિસ્ટિક અને યુટિલિટી ખર્ચમાં થયેલા વધારાએ ફુગાવાને વેગ આપ્યો છે. આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, ફિલિપાઈન્સમાં ફુગાવો 7 ટકા અને પાકિસ્તાનમાં 11 ટકાથી પણ ઉપર પહોંચી ગયો છે.
ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ કેમ થશે મોંઘી?
એશિયાના દેશોમાં રિટેલ ફુગાવાની ગણતરીમાં ખાદ્યપદાર્થોનો હિસ્સો (વેઈટેજ) 45 થી 50 ટકા જેટલો મોટો હોય છે. આટલો મોટો હિસ્સો હોવાથી, જ્યારે પણ અનાજ કે અન્ય ખાવાની વસ્તુઓના ભાવ વધે છે, ત્યારે આ દેશોનું અર્થતંત્ર ડગમગી જાય છે. આગામી સમયમાં ફૂડ ઇન્ફ્લેશન ઊંચું જવાની પૂરી શક્યતા છે, જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
અલ નીનોનો ખતરો: આ વર્ષના પાછલા મહિનાઓમાં હવામાન સૂકું અને ગરમ રહેવાની શક્યતા છે, જેનાથી પાકને નુકસાન થઈ શકે છે અને મોંઘવારી વકરી શકે છે.
ખાતરના ભાવમાં ઉછાળો: મધ્ય પૂર્વમાં ચાલતા યુદ્ધને કારણે ખાતરના પુરવઠામાં ખલેલ પડી છે અને તેના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. આ ઊંચા ભાવોની સીધી અસર આગામી 6 મહિનામાં અનાજ અને શાકભાજીના ભાવ પર જોવા મળશે.
નિકાસ પર પ્રતિબંધ: જો દેશની સરકારો પોતાના નાગરિકો માટે અનાજનો પુરવઠો જાળવી રાખવા નિકાસ પર અંકુશ મૂકશે, તો વૈશ્વિક બજારમાં સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ શકે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે પણ ચિંતાજનક સ્થિતિ
માત્ર એશિયા જ નહીં, આખી દુનિયામાં ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ વધી રહ્યા છે. એપ્રિલ મહિનામાં ખાદ્યપદાર્થોના વૈશ્વિક ભાવ છેલ્લા ત્રણ વર્ષની સૌથી ઊંચી સપાટીએ પહોંચી ગયા હતા. યુનાઈટેડ નેશન્સ (UN) નો ફૂડ કોમોડિટી ભાવનો ઈન્ડેક્સ 1.60 ટકા વધ્યો છે. આ ઈન્ડેક્સમાં થયેલો વધારો મુખ્યત્વે ખાદ્ય તેલ અને કઠોળના ભાવમાં થયેલા ઉછાળાને આભારી છે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, ભૌગોલિક અને રાજકીય તણાવ, ખાતરના વધતા ભાવ અને હવામાનની અનિશ્ચિતતા ભેગા મળીને આવનારા મહિનાઓમાં ખાદ્યપદાર્થોની મોંઘવારીને ઊંચા સ્તરે જાળવી રાખશે. ક્રૂડ ઓઈલની માર સહન કરી રહેલા એશિયાના દેશોએ હવે અનાજ અને જીવનજરૂરી વસ્તુઓના ભાવ વધારા સામે લડવા માટે તૈયાર રહેવું પડશે.
