ભારત અને અમેરિકાની ટ્રેડ ડીલ બાદ રશિયન ઓઈલ પરનું સસ્પેન્સ ખતમ. અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ સ્વીકાર્યું કે ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદતું રહેશે. જાણો ‘વધારાના તેલ’ પર શું છે અમેરિકાનું સ્ટેન્ડ.
નવી દિલ્હી, રવિવાર
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે હાલમાં જે ટ્રેડ ડીલ થઈ, ત્યારબાદ બધાના મનમાં એક જ સવાલ હતો શું હવે ભારત રશિયા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવાનું બંધ કરી દેશે? પણ હવે આ અટકળો પર પૂર્ણવિરામ મુકાઈ ગયું છે. અમેરિકાએ આડકતરી રીતે સ્વીકારી લીધું છે કે ભારત પર કોઈ જોર-જબરદસ્તી ચાલશે નહીં.
અમેરિકન વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોના તાજેતરના નિવેદને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ભારત પોતાની ‘વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા’ (Strategic Autonomy) જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે. એટલે કે, રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા પર કોઈ પ્રતિબંધ કે રોકટોક નથી.
મ્યુનિખમાં માર્કો રુબિયોનો સ્પષ્ટ ખુલાસો
જર્મનીમાં ચાલી રહેલી ‘મ્યુનિખ સિક્યોરિટી કોન્ફરન્સ’ દરમિયાન આખી દુનિયાનું ધ્યાન અમેરિકન વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો પર હતું. અહીં તેમણે એક મોટો ખુલાસો કર્યો છે. રુબિયોએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર સમજૂતી થઈ છે, પણ તેનો અર્થ એવો નથી કે ભારતે રશિયા પાસેથી તેલ લેવાનું સંપૂર્ણ બંધ કરવાનું વચન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતે માત્ર વધારાના (Additional) રશિયન તેલની ખરીદી ન કરવાની વાત કરી છે. સાદી ભાષામાં કહીએ તો, ભારત અત્યારે જેટલા પ્રમાણમાં તેલ ખરીદી રહ્યું છે, તે ચાલુ રાખી શકશે.
‘વધારાના’ શબ્દનો અર્થ અને ભારતની જીત
અહીં રુબિયોના નિવેદનમાં વપરાયેલો ‘વધારાના’ (Additional) શબ્દ બહુ મહત્વનો છે. આ શબ્દ જ સાબિત કરે છે કે અમેરિકાએ ભારત પર રશિયા સાથેનો વેપાર રોકવા માટે કોઈ દબાણ કર્યું નથી. ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે રશિયાનું સસ્તું તેલ જરૂરી છે અને ભારત તે ખરીદવાનું ચાલુ રાખશે. હા, ભારત હવે રશિયા પાસેથી તેલની આયાતમાં કોઈ મોટો કે ધરખમ વધારો નહીં કરે, પણ જે રેગ્યુલર ખરીદી ચાલે છે તે તો ચાલુ જ રહેશે. આ એક રીતે ભારત અને અમેરિકા બંને માટે માન્ય હોય તેવો વચ્ચેનો રસ્તો છે.
જયશંકરનું સ્ટેન્ડ અને ઘટતી આયાતનું સત્ય
ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર અનેકવાર ડંકાની ચોટ પર કહ્યું છે કે ભારતની ઓઈલ ખરીદી કોઈના દબાણને વશ નથી. અમે ત્યાંથી જ તેલ લઈશું જ્યાંથી અમને સસ્તું પડશે અને અમારી જનતાને ફાયદો થશે.
જો આપણે આંકડા જોઈએ તો, 2025 ના મધ્યમાં ભારત રશિયા પાસેથી દરરોજ લગભગ 20 લાખ બેરલ ઓઈલ મંગાવતું હતું. જે હવે ઘટીને 12 લાખ બેરલની આસપાસ છે. જોકે, આ ઘટાડો અમેરિકાના ડરથી નથી થયો, પણ માર્કેટની સ્થિતિ અને સપ્લાયના બીજા ઓપ્શન મળવાને કારણે થયો છે. ભારત પોતાની શરતો પર વેપાર કરી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પ સરકાર અને ભારતની નીતિ
અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ હંમેશા બિઝનેસને મહત્વ આપે છે. તેઓ ભારત સાથે સારા વ્યાપારી સંબંધો ઈચ્છે છે. આ ડીલ બાદ ભારત હવે અમેરિકા કે વેનેઝુએલા પાસેથી પણ વધારે તેલ ખરીદી શકે છે, પણ રશિયા સાથેના જૂના સંબંધો બગડે તેવું ભારત ક્યારેય નહીં કરે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ જેવી ગંભીર સ્થિતિમાં પણ ભારતે પોતાનું વલણ સંતુલિત રાખ્યું છે. એક તરફ શાંતિની વાત કરી છે તો બીજી તરફ પોતાના રાષ્ટ્રીય હિત (National Interest) ને સૌથી ઉપર રાખ્યા છે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, માર્કો રુબિયોનું આ નિવેદન ભારતની મોટી કૂટનીતિક જીત છે. અમેરિકાને હવે સમજાઈ ગયું છે કે ભારત પોતાની વિદેશ નીતિ મામલે સ્વતંત્ર છે અને રશિયા સાથેના વેપાર પર કોઈ ત્રીજો દેશ રોક લગાવી શકે નહીં.
