તિબેટમાં ભારત સરહદ નજીક શરૂ થયો ડેમ પ્રોજેક્ટ, નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ચિંતાનો માહોલ
ગુવાહાટી, રવિવાર
ચીને ભારત સાથેની સરહદ નજીક દક્ષિણ-પૂર્વ તિબેટમાં બ્રહ્મપુત્ર નદી (જેને તિબેટમાં યારલુંગ સાંગપો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) પર એક મહાકાય ડેમનું નિર્માણ કાર્ય શરૂ કર્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતના અરુણાચલ પ્રદેશની સીમાથી અત્યંત નજીક આવેલો છે, જેણે ભારતમાં જળસુરક્ષા અને પર્યાવરણીય સંતુલન અંગે ગંભીર ચિંતાઓ જન્માવી છે. ચીનના પ્રીમિયર લી કેકિયાંગે આ પ્રોજેક્ટના ભૂમિપૂજન સમારંભમાં હાજરી આપી હતી, જે તેના મહત્વને દર્શાવે છે.
પ્રોજેક્ટની વિગતો અને ચીનના ઉદ્દેશ્યો
આ ડેમ પ્રોજેક્ટને ડિસેમ્બરમાં બેઇજિંગ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને તેને ચીનના કાર્બન તટસ્થતા લક્ષ્યો તેમજ તિબેટ ક્ષેત્રના વિકાસ સાથે જોડવામાં આવી રહ્યો છે. ન્યિંગચીમાં, અરુણાચલ પ્રદેશ નજીક, આયોજિત સમારોહ બાદ ચીનની સરકારી શિન્હુઆ ન્યૂઝ એજન્સીએ જણાવ્યું હતું કે, ઉત્પન્ન થતી વીજળી મુખ્યત્વે અન્ય વિસ્તારોમાં વપરાશ માટે મોકલવામાં આવશે, જ્યારે તિબેટમાં સ્થાનિક વીજળીની જરૂરિયાતો પણ પૂરી પાડવામાં આવશે.
શિન્હુઆ અનુસાર, આ મેગા પ્રોજેક્ટમાં 5 હાઇડ્રોપાવર સ્ટેશનોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે, જેમાં અંદાજે 1.2 ટ્રિલિયન યુઆન (લગભગ 167 અબજ ડોલર)નું વિશાળ રોકાણ કરવામાં આવશે. આ ડેમનું નિર્માણ પૂર્ણ થશે ત્યારે તે યાંગત્ઝે નદી પરના થ્રી ગોર્જેસ ડેમ કરતાં પણ વધુ વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવશે.
ભારત અને બાંગ્લાદેશ પર સંભવિત અસરો
બ્રહ્મપુત્ર નદી ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો અને બાંગ્લાદેશમાંથી પસાર થાય છે, જે આ પ્રદેશની જીવાદોરી સમાન છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ચીનનો આ ડેમ પ્રોજેક્ટ બ્રહ્મપુત્ર નદી પ્રણાલીની ઇકોલોજી, પાણીનો પ્રવાહ અને પાણીની ગુણવત્તા પર ગંભીર નકારાત્મક અસરો કરી શકે છે.
મુખ્ય ચિંતાના મુદ્દાઓ
જળપ્રવાહમાં ઘટાડો: ડેમના નિર્માણથી નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં નદીના જળપ્રવાહમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે. આનાથી સિંચાઈ, પીવાના પાણી અને જળ પર્યાવરણને અસર થઈ શકે છે.
પાણીની ગુણવત્તા: ડેમ દ્વારા પાણીના સંગ્રહ અને નિયંત્રણથી નદીના કુદરતી પ્રવાહમાં અવરોધ આવી શકે છે, જે પાણીની ગુણવત્તાને અસર કરી શકે છે.
પર્યાવરણીય અસરો: પર્યાવરણીય જૂથોએ પારિસ્થિતિક દ્રષ્ટિએ સંવેદનશીલ તિબેટીયન ઉચ્ચપ્રદેશ પર આવા મોટા પ્રોજેક્ટ્સની અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ પ્રદેશમાં અપરિવર્તનીય ફેરફારો થવાની સંભાવના છે, જે જૈવવિવિધતા અને સ્થાનિક ઇકોસિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
પૂર અને દુષ્કાળનો ભય: ડેમ દ્વારા પાણીના નિયંત્રણથી ભવિષ્યમાં પૂર અને દુષ્કાળ જેવી પરિસ્થિતિઓનું જોખમ વધી શકે છે, કારણ કે પાણીના પ્રવાહને ચીન દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવશે.
ભારતની ચિંતાઓ અને ચીનનો પ્રતિભાવ
ભારતે આ વર્ષની શરૂઆતમાં જ ચીનના આ ડેમ પ્રોજેક્ટ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. જાન્યુઆરીમાં, ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે ચીનને આગ્રહ કર્યો હતો કે તે સુનિશ્ચિત કરે કે બ્રહ્મપુત્ર નદીના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં સ્થિત રાજ્યોના હિતોને ઉપલા વિસ્તારની ગતિવિધિઓથી કોઈ નુકસાન ન પહોંચે.
જોકે, ચીને આ ચિંતાઓનો જવાબ આપતા જણાવ્યું હતું કે યારલુંગ ત્સાંગપો (બ્રહ્મપુત્ર નદીનું તિબેટીયન નામ) ખાતેના ડેમની ડાઉનસ્ટ્રીમ નદી પર કોઈ નકારાત્મક અસર નહીં પડે. તેમ છતાં, ભારત અને બાંગ્લાદેશ માટે આ પ્રોજેક્ટ એક મોટો પડકાર બની રહ્યો છે, અને બંને દેશો પરિસ્થિતિ પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે. આ મુદ્દો ભવિષ્યમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જળ વ્યવસ્થાપન અને રાજદ્વારી સંબંધોમાં મહત્વનો બની રહેશે.
