મોદી સરકાર મહિલા અનામત લાગુ કરવા તૈયાર! લોકસભાની બેઠકો 543થી વધીને 816 થઈ શકે છે. 273 બેઠકો મહિલાઓ માટે રિઝર્વ. વિપક્ષનું સમર્થન કેમ જરૂરી? જાણો.
નવી દિલ્હી, મંગળવાર
કેન્દ્રની નરેન્દ્ર મોદી સરકાર દેશમાં મહિલા અનામત કાયદો લાગુ કરવા માટે એક મોટી તૈયારી કરી રહી છે. સરકારી સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ આ કાયદાને હવે ઝડપથી અમલમાં મૂકવાની યોજના બની રહી છે. આ માટે સરકાર 2011ની વસ્તી ગણતરીના આધારે આગળ વધવાનું વિચારી રહી છે. જો આ પ્લાન સફળ થાય, તો સંસદમાં મહિલાઓની ભાગીદારીમાં ઐતિહાસિક ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
લોકસભાની બેઠકો વધીને 816 થઈ શકે
સૌથી મોટી ચર્ચા લોકસભાની બેઠકો વધારવાને લઈને છે. ખાનગી અહેવાલો મુજબ, સરકાર લોકસભાની કુલ બેઠકો હાલની 543થી વધારીને 816 કરવાનો પ્રસ્તાવ લાવી શકે છે. આ નવા માળખામાં મહિલાઓ માટે કુલ 273 બેઠકો અનામત રાખવામાં આવશે. આ પગલું ભારતીય રાજકારણમાં મહિલાઓને નવી તાકાત આપનાર સાબિત થઈ શકે છે અને તેમનું પ્રતિનિધિત્વ નોંધપાત્ર રીતે વધશે.
મહિલા અનામત અધિનિયમ 2023 અને નવી શરતો
વર્ષ 2023માં સંસદે મહિલા અનામત અધિનિયમ પસાર કર્યો હતો, જેમાં લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે 33 ટકા અનામતની જોગવાઈ છે. જોકે, મૂળ કાયદામાં એક શરત મૂકવામાં આવી હતી કે નવી વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ જ આ કાયદો લાગુ થશે. આ શરતને કારણે અત્યાર સુધી અનામત અમલમાં આવી શકી નથી.
હવે સરકાર આ શરતમાં સુધારો કરવા માંગે છે. સરકારનો ઈરાદો છે કે સીમાંકનની રાહ જોયા વગર અને 2011ની વસ્તી ગણતરીના આધારે જ મહિલા અનામત લાગુ કરવામાં આવે. આ માટે બંધારણમાં સુધારો કરવો પડશે, જે બંધારણની કલમ 368 હેઠળ કરવામાં આવશે.
વિપક્ષનું સમર્થન કેમ જરૂરી?
બંધારણીય સુધારો કરવા માટે સંસદના બંને ગૃહોમાં બે તૃતીયાંશ બહુમતી જરૂરી છે. અહીં સરકાર માટે એક મોટો પડકાર છે. ભાજપ પાસે લોકસભામાં 240 અને રાજ્યસભામાં 103 સાંસદો છે. આ સંખ્યા બે તૃતીયાંશ બહુમતી માટે પૂરતી નથી. આવી સ્થિતિમાં, સરકાર આ બિલ પસાર કરાવવા માટે વિપક્ષી પાર્ટીઓની મદદ લેવા મજબૂર છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર વિપક્ષી દળો સાથે વાતચીત કરી રહી છે અને તેમનું સમર્થન મેળવવાના પ્રયાસોમાં લાગેલી છે. વિપક્ષના સહકાર વિના આ બંધારણીય સુધારો પસાર થવો મુશ્કેલ છે.
કોંગ્રેસની માગ અને આગળની રણનીતિ
આ મુદ્દે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ સર્વપક્ષીય બેઠક બોલાવવાની માગ કરી છે. તેઓ ઈચ્છે છે કે મહિલા અનામતના અમલીકરણ અંગે તમામ પક્ષો સાથે મળીને ચર્ચા કરે અને સર્વસંમતિ સાધે. તેમણે સંસદીય કાર્ય મંત્રીને આ દિશામાં પહેલ કરવા જણાવ્યું છે.
સૂત્રોનો દાવો છે કે કેબિનેટની મંજૂરી મળ્યા બાદ આ સુધારા બિલ આવતા અઠવાડિયે સૌથી પહેલા રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવી શકે છે. સરકારનો પ્રયાસ છે કે વ્યાપક રાજકીય સમર્થન સાથે આ બિલને સંસદમાંથી પસાર કરાવવામાં આવે, જેથી મહિલા અનામતને વાસ્તવિકતામાં બદલી શકાય.
જો સરકારનો આ પ્રસ્તાવ અમલમાં આવે, તો દેશના રાજકારણમાં મહિલાઓનો અવાજ વધુ મજબૂત બનશે. લોકસભાની બેઠકો વધારવા અને 273 બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત કરવાનો નિર્ણય ઐતિહાસિક ગણાશે. જોકે, તેના માટે રાજકીય સહમતિ ઊભી કરવી અને બંધારણીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી સરકાર માટે મોટી કસોટી રહેશે. આવનારા દિવસોમાં જોવાનું રહ્યું કે વિપક્ષ આ મુદ્દે કેવો પ્રતિસાદ આપે છે અને શું ખરેખર ચૂંટણી પહેલા આ મોટું પગલું ભરાશે કે નહીં.
