સુપ્રીમ કોર્ટે ઐતિહાસિક ચુકાદો આપતા લિવ-ઈન રિલેશનશિપમાં રહેતી મહિલાઓને પણ કલમ 498A (પતિ કે તેના સંબંધીઓ દ્વારા ક્રૂરતા) હેઠળ કાનૂની રક્ષણ આપવાનો અધિકાર આપ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે 3 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ 498A નો વ્યાપ વધાર્યો છે. આ કલમ હવે માત્ર કાયદેસર રીતે પરણેલા દંપતીઓ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે લિવ-ઈન રિલેશનશિપમાં રહેતા ભાગીદારોને પણ લાગુ પડશે.
ચુકાદાના મુખ્ય મુદ્દાઓ:
લિવ-ઈન રિલેશનશિપનો સમાવેશ: સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો લિવ-ઈન રિલેશનશિપ ‘લગ્ન જેવી પ્રકૃતિ’ (relationship in the nature of marriage) ધરાવતી હોય, તો મહિલાઓ કલમ 498A હેઠળ રક્ષણ મેળવી શકે છે.લગ્નની ઈચ્છા (Intent to Marry): આ કલમનો લાભ લેવા માટે, તે સાબિત કરવું જરૂરી છે કે ભાગીદારો વચ્ચે લગ્ન કરવાની ઈચ્છા હતી. કોર્ટે આ શરત એટલા માટે રાખી છે કારણ કે આ એક ફોજદારી (penal) કાયદો છે.સંમતિ ધરાવતા પુખ્ત વયના લોકો: આ કાયદાકીય રક્ષણ માત્ર એવા લિવ-ઈન સંબંધોને લાગુ પડશે જે બે સંમતિ ધરાવતા પુખ્ત વયના વ્યક્તિઓ વચ્ચે હોય.
બંધારણીય સમાનતા:
જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન. કોટિશ્વર સિંહની બેન્ચે અવલોકન કર્યું હતું કે પરણેલી મહિલા અને ‘લગ્ન જેવી પ્રકૃતિના સંબંધ’માં રહેતી મહિલા વચ્ચે ભેદભાવ કરવો એ બંધારણની કલમ 14 (સમાનતાનો અધિકાર) નું ઉલ્લંઘન છે.દુરુપયોગ સામે સુરક્ષા: કોર્ટે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે કલમ 498A નો ઘણીવાર દુરુપયોગ થાય છે. તેથી, આ કેસોમાં ધરપકડ સામેની કાયદાકીય સુરક્ષા (safeguards against arbitrary arrest) સખતાઈથી લાગુ કરવામાં આવશે અને પ્રારંભિક તપાસ વગર કોઈની ધરપકડ કરવામાં આવશે નહીં.
