NEET વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસ કાર્યવાહી મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું છે કે માત્ર વિરોધ થતો હોવાથી પોલીસ અતિરેકને યોગ્ય ગણાવી શકાય નહીં.
NEET-UG પેપર લીક વિવાદ અને ત્યારબાદ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન પોલીસની ભૂમિકાને લઈને સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં મહત્વની સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંતે શાંતિપૂર્ણ વિરોધના અધિકાર અને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા વચ્ચેના સંતુલન પર ભાર મૂકતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, વિરોધ પ્રદર્શન થઈ રહ્યું છે તેવા બહાને પોલીસ અતિરેક (Police Excesses) ને ક્યારેય વાજબી ઠેરવી શકાય નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટનું અવલોકન અને માર્ગદર્શિકા
સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે પોલીસ કાર્યવાહીને લઈને મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા છે:
-
પોલીસ અતિરેક સામે લાલબત્તી: CJI સૂર્યકાંતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે વિરોધ પ્રદર્શનના કારણે પોલીસ બળપ્રયોગ કરી શકે છે તે દલીલ સ્વીકારી શકાય નહીં. પોલીસ કર્મચારીઓનું જીવન જેટલું મહત્વનું છે, તેટલું જ મહત્વનું પ્રદર્શનકારીઓનું જીવન પણ છે.
-
રાષ્ટ્રીય પ્રોટોકોલની જરૂરિયાત: કોર્ટે દેશભરમાં વિરોધ પ્રદર્શન અને ભીડ નિયંત્રણ માટે એક સમાન ‘રાષ્ટ્રીય પ્રોટોકોલ’ હોવાની જરૂરિયાત પર ચર્ચા કરી છે, જેથી ભવિષ્યમાં રાજ્ય-રાજ્ય વચ્ચેની પોલીસ કાર્યવાહીમાં સ્પષ્ટતા અને સમાનતા રહે.
-
બંધારણીય અધિકાર: કોર્ટે નોંધ્યું કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધનો અધિકાર એ બંધારણીય અધિકાર છે અને તેને માત્ર વિરોધ છે તેવા કારણસર મર્યાદિત ન કરી શકાય.
વિવાદનું મૂળ: જંતર-મંતરથી સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી
NEET પરીક્ષામાં કથિત ગેરરીતિઓ સામે જંતર-મંતર પર શરૂ થયેલું આંદોલન આખા દેશમાં ફેલાયું હતું. 20 જુલાઈના રોજ જ્યારે પ્રદર્શનકારીઓ સંસદ તરફ કૂચ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે પોલીસ અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે ઘર્ષણ થયું હતું અને પોલીસ પર લાઠીચાર્જ કરવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. આ ઘટના બાદ દાખલ થયેલી અરજીઓમાં પોલીસ કાર્યવાહી માટે સ્પષ્ટ ગાઈડલાઈન્સ બનાવવાની માગ કરવામાં આવી છે.
આંદોલનકારીઓ (જેમને ‘જનરલ ઝેડ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી પરીક્ષા પ્રણાલીમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારીની માગ કરી હતી, જેના દબાણ હેઠળ કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રીએ રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. હવે કોર્ટની આ ટિપ્પણીઓ શાંતિપૂર્ણ લોકશાહી અભિવ્યક્તિ અને પોલીસ વ્યવસ્થા વચ્ચેના સંબંધો નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
