આષાઢ પૂર્ણિમાએ ઉજવાતી ગુરુ પૂર્ણિમાનું ધાર્મિક મહત્વ, પૂજા વિધિ અને રાશિ મુજબ દાન-પુણ્યની ખાસ રીતો.
સનાતન ધર્મમાં ગુરુને ભગવાન કરતાં પણ ઉચ્ચ દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. દર વર્ષે આષાઢ મહિનાની પૂર્ણિમા તિથિને ‘ગુરુ પૂર્ણિમા’ કે ‘વ્યાસ પૂર્ણિમા’ તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક મનાવવામાં આવે છે. આ વખતે આ પવિત્ર પર્વ 29 જુલાઈ 2026ના રોજ ઉજવાઈ રહ્યું છે. અજમેરના જ્યોતિષાચાર્યા નીતિકા શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, આ જ શુભ દિવસે મહર્ષિ વેદવ્યાસજીનો જન્મ થયો હતો, જેમણે ચાર વેદોનું સંપાદન કર્યું અને મહાભારત જેવા અમર ગ્રંથની રચના કરી હતી.
ગુરુ પૂર્ણિમા 2026: તિથિ અને શુભ મુહૂર્ત
વૈદિક પંચાંગ મુજબ પૂર્ણિમા તિથિનો પ્રારંભ 28 જુલાઈ 2026ના રોજ સાંજે 06:18 વાગ્યે થઈ ચૂક્યો છે અને આ તિથિનું સમાપન 29 જુલાઈ 2026ના રોજ રાત્રે 08:05 વાગ્યે થશે. શાસ્ત્રોક્ત ઉદયા તિથિના નિયમ અનુસાર ગુરુ પૂર્ણિમાની મુખ્ય ઉજવણી 29 જુલાઈના રોજ જ કરવામાં આવી રહી છે.
વ્યાસ પૂર્ણિમાનું પૌરાણિક અને ધાર્મિક આત્મજ્ઞાની મહત્વ
શાસ્ત્રોમાં ગુરુને ‘બ્રહ્મા’ સમાન માનીને જ્ઞાનનો માર્ગદર્શક કહ્યો છે. ભગવાન શ્રી રામે ઋષિ વસિષ્ઠ અને વિશ્વામિત્ર પાસેથી, જ્યારે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણે સાંદીપનિ મુનિના આશ્રમમાં વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી હતી. આ ઉપરાંત હનુમાનજીએ સૂર્યદેવને અને ભગવાન દત્તાત્રેયે 24 ગુરુઓને પોતાના માર્ગદર્શક બનાવ્યા હતા. ગુરુ વગર આત્મજ્ઞાન અને અજ્ઞાનતાના અંધકારમાંથી મુક્તિ અશક્ય છે તે જ વાત આ પર્વ યાદ અપાવે છે.
ગુરુ પૂજનની સરળ અને શાસ્ત્રોક્ત વિધિ
ગુરુ પૂર્ણિમાના દિવસે શિષ્યો પોતાના ગુરુ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે સવારે વહેલા સ્નાન કરીને સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય અર્પણ કરે છે. ત્યારબાદ ગુરુના ધામ પર જઈ અથવા માનસિક સ્મરણ કરીને તેમને ઊંચા આસને બિરાજમાન કરી હાર-ફૂલ, કુંકુમ અને અક્ષતથી તિલક કરવામાં આવે છે. ગુરુ ચરણોમાં મીઠાઈ, ફળ અને શક્તિ મુજબ દક્ષિણા અર્પણ કરીને મહર્ષિ વેદવ્યાસના ગ્રંથોના પાઠ તથા ગુરુના આદેશોનું પાલન કરવાનો સંકલ્પ લેવાય છે.
શુભ ફળપ્રાપ્તિ માટે વિશિષ્ટ દાન અને સેવા કાર્ય
આષાઢ પૂર્ણિમાના દિવસે દાન-પુણ્ય કરવાનું અનંત ગણું ફળ મળે છે. આજના પવિત્ર દિવસે જરૂરિયાતમંદોને અન્ન, વસ્ત્ર, છત્રી, પગરખાં કે ધાર્મિક પુસ્તકોનું દાન કરવું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત ગૌશાળામાં ગાયોને લીલો ચારો ખવડાવવો, શિવલિંગ પર જળ-દૂધનો અભિષેક કરવો, ‘ઓમ નમઃ શિવાય’ મંત્રનો જાપ કરવો તેમજ શ્રી કૃષ્ણને તુલસીપત્ર સાથે માખણ-મિશ્રીનો ભોગ ધરાવવો અત્યંત ફળદાયી નીવડે છે.
