અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ‘ઇસ્લામાબાદ સમજૂતી’ ના થોડા જ કલાકો બાદ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને ભયંકર ધમકી આપી છે, જેનાથી મિડલ ઈસ્ટમાં ફરી તણાવ વધ્યો છે.
ફ્રાંસ, ગુરુવાર
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ઐતિહાસિક ‘ઇસ્લામાબાદ કરાર’ પર હસ્તાક્ષર થઈ ચૂક્યા છે અને યુદ્ધ વિરામની જાહેરાત પણ થઈ ગઈ છે. પરંતુ આ ડીલના ગણતરીના કલાકોમાં જ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું એક અત્યંત આક્રમક અને ચોંકાવનારું નિવેદન સામે આવ્યું છે. ફ્રાન્સમાં યોજાયેલી G7 સમિટ દરમિયાન પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતી વખતે ટ્રમ્પે ઈરાનને સીધી અને ખુલ્લી ચેતવણી આપી દીધી છે, જેના કારણે મિડલ ઈસ્ટમાં ફરી એકવાર ભયનો માહોલ સર્જાયો છે.
‘કરાર તોડશો તો નરક બનાવી દઈશ’
ટ્રમ્પે ખૂબ જ કડક શબ્દોમાં ઈરાનને ચેતવતા કહ્યું કે જો તેહરાને આ સમજૂતીની શરતોનું સહેજ પણ ઉલ્લંઘન કર્યું, તો અમેરિકા તેમના પર એટલા બોમ્બ વર્ષાવશે કે આખો દેશ તબાહ થઈ જશે. ટ્રમ્પે પત્રકારો સમક્ષ કહ્યું, ‘જો તેઓ કરાર તોડશે, તો અમે બોમ્બમારો કરીને તેમના દેશને નરક બનાવી દઈશું. જોકે, હું પોતે એવું નથી ઈચ્છતો. મારી ઈચ્છા છે કે તેઓ આ ઐતિહાસિક સમજૂતીનું પૂરેપૂરું સન્માન કરે.’
60 દિવસની ચર્ચા અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવો પર નજર
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના લોકોને ‘સ્માર્ટ’ ગણાવ્યા છે અને આશા વ્યક્ત કરી છે કે આગામી 60 દિવસોમાં ટેકનિકલ સ્તરે થનારી વાતચીત બંને દેશો વચ્ચે કાયમી શાંતિ સ્થાપવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે. તેમણે ઉમેર્યું કે આ કરારથી માત્ર મિડલ ઈસ્ટમાં જ શાંતિ નહીં સ્થપાય, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં આસમાને પહોંચેલી કાચા તેલની કિંમતોને નીચે લાવવામાં પણ ઘણી મોટી મદદ મળશે.
મિસાઈલ પ્રોગ્રામ પર બદલાયા ટ્રમ્પના સૂર
આ પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના વલણમાં એક મોટો અને આશ્ચર્યજનક યુ-ટર્ન પણ જોવા મળ્યો હતો. અગાઉ ઈરાનના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ નેટવર્કને પાયામાંથી તોડી પાડવાની કસમ ખાનારા ટ્રમ્પે હવે નરમ વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ઈરાન પાસે બેલિસ્ટિક મિસાઈલો ન હોવી તે એક રીતે ‘અન્યાયપૂર્ણ’ ગણાશે. આ નિવેદન ઘણું મહત્વનું છે, કારણ કે આ પહેલા તેમણે ધમકી આપતા કહ્યું હતું કે જો ઈરાન યોગ્ય વ્યવહાર નહીં કરે તો અમે સીધા તેમના માથાની વચ્ચોવચ બોમ્બ ફેંકવાનું શરૂ કરી દઈશું.
‘લડ્યા વિના જ ઈરાને બધું મેળવી લીધું’
બીજી તરફ ઈરાની નેતાઓએ ટ્રમ્પની આ તીખી બયાનબાજી પર હાલમાં કોઈ સીધી પ્રતિક્રિયા આપી નથી. તેના બદલે ઈરાન આ ઐતિહાસિક ક્ષણની ઉજવણી કરી રહ્યું છે. વર્ષ 1979 માં થયેલી ઈસ્લામિક ક્રાંતિ બાદ આ પહેલીવાર બન્યું છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ વચ્ચે કોઈ કરાર થયો હોય, તેથી ઈરાને તેના સત્તાવાર દસ્તાવેજો અને તસવીરો જાહેર કર્યા છે.
ઈરાનના મુખ્ય વાર્તાકાર મોહમ્મદ બાગેર ગાલિબફે સરકારી ટેલિવિઝન પર ગર્વથી જણાવ્યું કે જે વસ્તુઓ અમે સૈન્ય કાર્યવાહી કે યુદ્ધ દ્વારા મેળવવા ઈચ્છતા હતા, તેના કરતાં ઘણું વધારે અમે માત્ર વાતચીત અને કૂટનીતિ દ્વારા હાંસલ કરી લીધું છે. આ બંને બાબતોની કોઈ સરખામણી જ થઈ શકે નહીં. ગાલિબફનો ઈશારો આ ડીલ હેઠળ ઈરાનની તે અબજો ડોલરની સંપત્તિઓ તરફ પણ હતો જેને અમેરિકાએ અગાઉ ફ્રીઝ (જપ્ત) કરી દીધી હતી અને હવે તે પાછી મળવાની છે.
આ ભયંકર મહાયુદ્ધ કેવી રીતે શરૂ થયું હતું?
આ લોહિયાળ સંઘર્ષની શરૂઆત ચાલુ વર્ષે 28 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ થઈ હતી, જ્યારે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે મળીને ઈરાન પર અચાનક મોટો સૈન્ય હુમલો કરી દીધો હતો. યુદ્ધના પહેલા જ દિવસે ઈરાનના 86 વર્ષીય સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ અને ઘણા સિનિયર સૈન્ય કમાન્ડરોના મોત થયા હતા.
જોતજોતામાં આ લડાઈ આખા વિસ્તારમાં ફેલાઈ ગઈ, જેમાં અત્યાર સુધીમાં 7,000 થી વધુ નિર્દોષ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે, જેમાંથી સૌથી વધુ મોત ઈરાન અને લેબનોનમાં નોંધાયા છે. આ ભીષણ યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે એનર્જી સેક્ટરમાં મોટો આંચકો લાગ્યો હતો, તેલના ભાવો વધ્યા હતા, મોંઘવારી વધી હતી અને દુનિયાના ઘણા વિકાસશીલ દેશોમાં ખાદ્ય સુરક્ષાને લઈને ગંભીર ચિંતાઓ ઊભી થઈ ગઈ હતી. જોકે, આ ભયંકર હુમલાઓ વચ્ચે પણ રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સ્કીએ રશિયા-યુક્રેન સંદર્ભે વાતચીતની અપીલ ચાલુ રાખી છે અને ટ્રમ્પ-ઈરાન સમજૂતીથી વિશ્વ બજાર હવે થોડી રાહત અનુભવી રહ્યું છે.
