પશ્ચિમી પ્રતિબંધો સતત અવરોધરૂપ બની રહ્યા છે, જેના કારણે બંદરના વિકાસ અને રેલ કનેક્ટિવિટી પહેલ બંને મુશ્કેલ બની રહ્યા છે. આનાથી વીમા, લોજિસ્ટિક્સ અને INSTC કોરિડોર પર પણ અસર થઈ શકે છે.
નવી દિલ્હી, શુક્રવાર
ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો ભયાવહ સંઘર્ષ હવે વધુ ઘાતક બન્યો છે, બંને દેશો એકબીજા પર મિસાઈલો છોડી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિની સીધી અસર ભારત પર પણ પડી રહી છે, કારણ કે ઈરાનના વ્યૂહાત્મક ચાબહાર પોર્ટમાં ભારતનું આશરે $550 મિલિયન (4771 કરોડ)નું મોટું રોકાણ દાવ પર લાગેલું છે. આ પોર્ટ ભારતના વેપાર અને વ્યૂહાત્મક હિતો માટે અત્યંત મહત્વનો છે.
ચાબહાર પોર્ટ: ભારત માટે શા માટે છે આટલો મહત્વનો?
ચાબહાર પોર્ટ ભારત માટે એક ગેમ-ચેન્જર સમાન છે. તે ભારતને અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સાથે વેપાર કરવા માટે એક વૈકલ્પિક અને ટૂંકો માર્ગ પૂરો પાડે છે, જે પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરે છે. આ પોર્ટથી ભારત, ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન, મધ્ય એશિયા અને યુરોપ વચ્ચે માલસામાનની અવરજવર માટે એક બહુ-મોડલ ટ્રાન્સપોર્ટ નેટવર્ક (ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર – INSTC) બનાવવાનો ઉદ્દેશ્ય છે.
ભારતે ચાબહાર પોર્ટના વિકાસમાં $200 મિલિયનથી વધુનું રોકાણ કર્યું છે અને પોર્ટના એક ટર્મિનલને ડેવલપ કરવા માટે 700 કરોડનું વધારાનું રોકાણ કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ ઉપરાંત, બર્થ અપગ્રેડ માટે $85 મિલિયનનું રોકાણ, $150 મિલિયનની એક્ઝિમ બેંક લાઇન ઓફ ક્રેડિટ અને ચાબહાર-જાહેદાન રેલવે માટે સ્ટીલ આયાતને સરળ બનાવવા માટે $400 મિલિયનની અલગ લાઇન ઓફ ક્રેડિટ પણ સામેલ છે. મે 2024 સુધીમાં, ભારતે ચાબહારમાં શાહિદ બેહેશ્તી ટર્મિનલના મેનેજમેન્ટ માટે 10 વર્ષનો કોન્ટ્રાક્ટ પણ મેળવ્યો છે, જે ઇન્ડિયા પોર્ટ ગ્લોબલ લિમિટેડ (IPGL) દ્વારા ઈરાનની આરિયા બાનાદર સાથે ભાગીદારીમાં કાર્યરત છે.
ઇઝરાયલ-ઈરાન સંઘર્ષની અસર અને પડકારો
હાલના ઇઝરાયલ-ઈરાન સંઘર્ષને કારણે ચાબહાર પોર્ટ પર સંકટ આવી શકે છે. ઇઝરાયલી મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ઈરાને ઇઝરાયલી સ્ટોક એક્સચેન્જ અને હોસ્પિટલો પર હુમલો કર્યો છે, જ્યારે ઇઝરાયલના વળતા હુમલાની શક્યતા વધી રહી છે. આ વધતા તણાવને કારણે અમેરિકાની સંડોવણી વધવાની અને પશ્ચિમી પ્રતિબંધો ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે, જે બંદરના વિકાસ અને રેલ કનેક્ટિવિટી પહેલ બંનેને જટિલ બનાવી શકે છે.
ચાબહાર-જાહેદાન રેલવે અને અન્ય કનેક્ટિવિટી પ્રયાસો
ચાબહાર-જાહેદાન રેલવે પ્રોજેક્ટ, જે $1.6 બિલિયનના MOU હેઠળ ભારતીય PSU કંપની ઇરકોન ઇન્ટરનેશનલને સોંપવામાં આવ્યો હતો, તે ફંડિંગમાં વિલંબને કારણે 2020માં ઈરાન આંશિક રીતે તેમાંથી અલગ થઈ ગયું હતું. જોકે, ચાબહાર બંદરને 2026 સુધીમાં ઈરાનના રેલવે નેટવર્ક સાથે જોડવાની યોજના છે.
ભારત અને ઈરાન રાજદ્વારી સ્તરે નિયમિત સંપર્કમાં રહ્યા છે. જાન્યુઆરી 2025માં, 19મી ફોરેન ઓફિસ કન્સલ્ટેશનમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારો અને અધિકારીઓએ ચાબહાર અને INSTC પર સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
ચીન-અમેરિકાની ભૂમિકા
ચાબહાર પોર્ટના વિકાસમાં ચીનને પણ રસ છે અને તે તેને તેના બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ (BRI) હેઠળ ગ્વાદર પોર્ટ સાથે જોડવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. બીજી તરફ, અમેરિકાએ ચાબહાર પોર્ટના વિકાસમાં ભારતની સંડોવણી અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોનો ઉલ્લેખ કરીને ચેતવણી આપી છે કે જે પણ ઈરાન સાથે વેપાર કરશે તેને પ્રતિબંધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
આ સંઘર્ષભરી પરિસ્થિતિમાં, ચાબહાર પોર્ટ પર ભારતનું મોટું રોકાણ અને તેના દ્વારા મળતા વ્યૂહાત્મક લાભો જોખમમાં મુકાયા છે. આગામી સમયમાં ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દળોની ભૂમિકા પર ભારતની નજર રહેશે.
