ISRO એ રિયુઝેબલ રોકેટ પ્રોગ્રામ માટે VTVL ટેસ્ટ વાહનના લેન્ડિંગ લેગ્સ બનાવવા નવું ટેન્ડર બહાર પાડ્યું છે. જાણો કેવી રીતે ઈસરોનું આ નવું પગલું સ્પેસ મિશનને વધુ સસ્તું અને આધુનિક બનાવશે.
નવી દિલ્હી, બુધવાર
ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) હંમેશાં ઓછા ખર્ચે સફળ સ્પેસ મિશન કરવા માટે દુનિયાભરમાં જાણીતી છે. હવે ISRO એ દિશામાં એક મોટું અને ઐતિહાસિક પગલું ભરવા જઈ રહ્યું છે, જેનાથી ભવિષ્યમાં ભારતના સ્પેસ મિશનનો ખર્ચ એકદમ નહિવત થઈ જશે. ઈસરો હવે એલોન મસ્કની કંપની SpaceX ની જેમ રિયુઝેબલ રોકેટ (ફરીથી ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવું રોકેટ) બનાવવા પર કામ કરી રહ્યું છે. આ માટે તાજેતરમાં જ ISRO એ પોતાના એક ખાસ ટેસ્ટ વાહન માટે જરૂરી હાર્ડવેર બનાવવા ટેન્ડર બહાર પાડ્યું છે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે આ નવો પ્રોજેક્ટ શું છે.
શું છે આ VTVL ટેક્નોલોજી?
સામાન્ય રીતે આપણે જોઈએ છીએ કે રોકેટ જ્યારે અવકાશમાં જાય છે, ત્યારે તેના અમુક ભાગ છૂટા પડીને સમુદ્રમાં પડી જાય છે અથવા તો હવામાં જ બળીને ખાખ થઈ જાય છે. આના કારણે દરેક નવા મિશન માટે નવું રોકેટ બનાવવું પડે છે, જે ખૂબ ખર્ચાળ સાબિત થાય છે. પરંતુ VTVL (Vertical Take-Off, Vertical Landing) ટેક્નોલોજી આખી ગેમ બદલી નાખશે.
આ ટેક્નોલોજીમાં રોકેટ સીધું (વર્ટિકલ) જમીન પરથી ઉડાન ભરે છે. પોતાનું કામ પૂરું કર્યા પછી રોકેટનું એન્જિન પોતાની ગતિ ધીમી કરે છે. ત્યારબાદ રોકેટમાં લાગેલા ખાસ પાયા (ડિપ્લોયેબલ લેગ્સ) ખુલી જાય છે અને તે જમીન પર નક્કી કરેલી જગ્યાએ સીધું જ સુરક્ષિત લેન્ડ થાય છે. આ જ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ હાલમાં SpaceX કરે છે. આ રોકેટને ફરીથી બીજા મિશન માટે વાપરી શકાશે, જેનાથી કરોડો રૂપિયાની બચત થશે.
નવા ટેન્ડરની સંપૂર્ણ માહિતી
ISRO ના આ ખાસ પ્રોજેક્ટનું નામ ADMIRE (Advanced Development Module for In-situ Reusable Technologies) છે. આ પ્રોગ્રામ હેઠળ VTVL ટેસ્ટ વાહન માટે 10 યુનિટ લેન્ડિંગ લેગ હાર્ડવેર બનાવવા માટે કંપનીઓ પાસેથી ટેન્ડર મંગાવવામાં આવ્યા છે. જે કંપનીને આ ટેન્ડર મળશે, તેણે કાચો માલ લાવવાથી લઈને મેન્યુફેક્ચરિંગ, ક્વોલિટી કંટ્રોલ અને ફાઇનલ લેન્ડિંગ લેગ્સ તૈયાર કરીને ઈસરોને સોંપવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી લેવી પડશે.
કેવી રીતે ચાલશે આ પ્રોજેક્ટ? (12 મહિનાના 3 મહત્વના તબક્કા)
ઈસરોએ આ કામને 12 મહિનાના સમયગાળામાં 3 અલગ-અલગ તબક્કામાં વહેંચ્યું છે:
Phase-0 (ડેવલપમેન્ટ ફેઝ – પહેલા 4 મહિના): આ શરૂઆતના સમયમાં મટિરિયલની ખરીદી અને ક્વોલિટી કંટ્રોલ પ્લાનની મંજૂરી થશે. આ ઉપરાંત કંપનીએ યોગ્ય વેલ્ડિંગ પ્રક્રિયાનું પ્રદર્શન કરવું પડશે. આ ફેઝના અંતે પહેલું હાર્ડવેર યુનિટ તૈયાર થશે અને તેની મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રોસેસ ચેક કરવામાં આવશે.
Phase-1 (ક્વોલિફિકેશન ફેઝ – પછીના 4 મહિના): આ બીજા તબક્કામાં ઈસરો દ્વારા મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રક્રિયા, ટૂલ્સ અને પેટા-કંપનીઓનું ઝીણવટભર્યું મૂલ્યાંકન થશે. કંપનીએ ચેકિંગ માટે 2 લેન્ડિંગ લેગ યુનિટ્સની ટ્રાયલ બેચ બનાવીને ઈસરોને આપવી પડશે.
Phase-2 (ફાઇનલ પ્રોડક્શન ફેઝ – અંતિમ 4 મહિના): આ છેલ્લો તબક્કો છે, જેમાં બધું પાસ થઈ ગયા પછી કંપની ઈસરોના ઓર્ડર મુજબ 2 થી 4 યુનિટ્સની બીજી ફાઇનલ બેચ સપ્લાય કરશે.
ISRO નું આ કદમ ભારતીય સ્પેસ સેક્ટર માટે એક મોટી ક્રાંતિ સમાન છે. જ્યારે ભારતના પોતાના રોકેટ અંતરિક્ષમાં જઈને સુરક્ષિત પાછા ફરવા લાગશે, ત્યારે દુનિયાભરના દેશો પોતાના સેટેલાઈટ લોન્ચ કરવા માટે ભારત તરફ દોડી આવશે. આ ટેક્નોલોજીથી માત્ર ખર્ચ જ નહીં બચે, પરંતુ સ્પેસ રિસર્ચની સ્પીડ પણ અનેકગણી વધી જશે.
