India Iran trade: ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધની સીધી અસર ભારતના સામાન્ય નાગરિકો પર પડી શકે છે. પેટ્રોલ-ડીઝલથી લઈને ડ્રાય ફ્રુટ્સ સુધીની વસ્તુઓ કેટલી મોંઘી થશે તે જાણો.
નવી દિલ્હી, સોમવાર
India Iran trade: મધ્ય પૂર્વ (Middle East)માં અત્યારે જે તણાવ ચાલી રહ્યો છે, તેની અસર માત્ર તે દેશો પૂરતી જ સીમિત નથી રહી. ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાના હુમલા બાદ ઈરાને જે વળતો પ્રહાર કર્યો છે તેનાથી આખી દુનિયાની અર્થવ્યવસ્થાનું ટેન્શન વધી ગયું છે. ખાસ કરીને ઈરાનના સુપ્રીમ લીડરના મોતના અહેવાલો બાદ સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે કાબૂ બહાર જતી દેખાઈ રહી છે. આ યુદ્ધ જો લાંબુ ખેંચાશે તો ભારતના સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર તેની સીધી અને ગંભીર અસર પડશે. આવો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે ભારત અને ઈરાન વચ્ચે કેવો વેપાર થાય છે અને જો સપ્લાય ચેઈન અટકે તો કઈ કઈ વસ્તુઓ મોંઘી થઈ શકે છે.
ભારત અને ઈરાનનો જૂનો નાતો અને ચાબહાર બંદર
ભારત અને ઈરાનના વ્યાપારી અને રાજદ્વારી સંબંધો દાયકાઓ જૂના છે. 1950 માં બંને દેશો વચ્ચે ઔપચારિક સંબંધો શરૂ થયા હતા અને 1970 ના દાયકા બાદ વેપારમાં ઘણો મોટો ઉછાળો આવ્યો હતો. અમેરિકાએ ઈરાન પર અનેક આકરા પ્રતિબંધો લગાવ્યા હોવા છતાં, ભારતે ‘રૂપિયો-રિયાલ’ પેમેન્ટ સિસ્ટમ જેવી વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ ઉભી કરીને વેપાર ચાલુ રાખ્યો છે.
આ ઉપરાંત, ભારતે ઈરાનના ચાબહાર બંદરમાં કરોડો રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું છે. આ બંદર ભારત માટે માત્ર વેપાર જ નહીં, પરંતુ રણનૈતિક દ્રષ્ટિએ પણ ખૂબ મહત્વનું છે, કારણ કે તે અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી પહોંચવા માટેનો સીધો અને સરળ રસ્તો પૂરો પાડે છે.
ઈરાનથી ભારત કઈ કઈ વસ્તુઓ મંગાવે છે?
જો યુદ્ધ વકરે તો ભારત આવતી આ મુખ્ય વસ્તુઓનો સપ્લાય ખોરવાઈ શકે છે, જેનાથી ભાવમાં વધારો નિશ્ચિત છે:
કાચું તેલ (Crude Oil): એક સમય હતો જ્યારે ઈરાન ભારતને સૌથી વધુ તેલ આપતો દેશ હતો. અમેરિકી પ્રતિબંધોને કારણે આયાત ભલે ઘટી હોય, પરંતુ જો વૈશ્વિક માર્કેટમાં ઈરાનનો સપ્લાય ખોરવાશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ભડકે બળશે. જેની સીધી અસર ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર પડશે.
કેમિકલ અને પેટ્રોકેમિકલ પ્રોડક્ટ્સ: ભારતના પ્લાસ્ટિક, ખાતર, દવાઓ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગોમાં ઈરાનથી આવતા ખાસ પ્રકારના ઔદ્યોગિક કેમિકલ્સનો મોટા પાયે ઉપયોગ થાય છે. જો આ માલ ન આવે તો કંપનીઓનો ઉત્પાદન ખર્ચ વધી જશે.
ડ્રાય ફ્રુટ્સ અને ફળો: તહેવારોમાં કે રોજિંદા વપરાશમાં લેવાતા પિસ્તા, ખજૂર અને કેસર જેવો ઉચ્ચ ગુણવત્તાનો સૂકો મેવો મોટાભાગે ઈરાનથી આવે છે. આ સાથે સફરજન અને કીવી જેવા ફળો પણ ત્યાંથી આયાત થાય છે. યુદ્ધને કારણે આ વસ્તુઓ સામાન્ય માણસની પહોંચથી બહાર જઈ શકે છે.
કાચ અને ઇન્ડસ્ટ્રીયલ સામાન: ઈરાનથી કેટલાક ખાસ પ્રકારનો કાચ અને અન્ય ઔદ્યોગિક સામાન પણ ભારતમાં આવે છે. સપ્લાય બંધ થવાથી નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને કાચા માલની અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો ખતરો અને વધતો શિપિંગ ખર્ચ
ભારત પોતાની ઉર્જાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે ખાડી દેશો પર ભારે નિર્ભર છે. વિશ્વનો સૌથી મહત્વનો દરિયાઈ તેલ માર્ગ એટલે ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz). ભારતનું મોટાભાગનું કાચું તેલ અહીંથી જ પસાર થાય છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો આ દરિયાઈ માર્ગમાં યુદ્ધને કારણે કોઈ અડચણ ઉભી થાય તો ભારતની કુલ માસિક આયાતના 50% જેટલા હિસ્સાને સીધી અસર થઈ શકે છે. આનાથી ભારતનું ઇમ્પોર્ટ બિલ ખૂબ વધી જશે.
બીજી તરફ, રેડ સી (Red Sea) અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં જોખમ વધવાથી જહાજોનો વીમો મોંઘો થઈ ગયો છે અને માલભાડું (Freight) વધી ગયું છે. લોજિસ્ટિક્સનો ખર્ચ વધવાથી ભારતની નિકાસ પણ મોંઘી બનશે, જેનાથી વૈશ્વિક માર્કેટમાં ભારતીય ઉત્પાદનોની હરીફાઈ પર નકારાત્મક અસર પડશે.
સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર શું અસર પડશે?
જો આ તણાવ લાંબો ચાલ્યો તો ભારતમાં મોંઘવારીનો નવો રાઉન્ડ શરૂ થઈ શકે છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધવાથી ટ્રાન્સપોર્ટેશન મોંઘુ થશે. ટ્રાન્સપોર્ટ મોંઘુ થવાથી રોજિંદી ચીજવસ્તુઓ, રસોઈ ગેસ, ખાદ્ય તેલ, પેકેટ ફૂડ્સ, ફળો અને શાકભાજીના ભાવમાં ઉછાળો આવશે. આ ઉપરાંત, ઈંધણ મોંઘુ થવાથી હવાઈ મુસાફરીના ભાડામાં પણ મોટો વધારો જોવા મળી શકે છે. ટૂંકમાં, યુદ્ધ ભલે હજારો કિલોમીટર દૂર લડાઈ રહ્યું હોય, પરંતુ તેનો આર્થિક માર ભારતના સામાન્ય નાગરિકે સહન કરવો પડી શકે છે.
