આજના યુગમાં બાળકોમાં સોશિયલ મીડિયાનું વળગણ 40% જેટલું વધ્યું છે. લાઈક્સ અને ફોલોઅર્સની ભૂખ બાળકોને ડિપ્રેશન તરફ ધકેલી રહી છે. જાણો તેના લક્ષણો અને બચવાના સચોટ ઉપાયો.
અમદાવાદ, સોમવાર
આજના સમયમાં સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયા જાણે જીવનનો અનિવાર્ય હિસ્સો બની ગયા છે. પરંતુ આ આદત હવે બાળકો માટે ખતરનાક સાબિત થઈ રહી છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા આંકડા મુજબ, સોશિયલ મીડિયાનું વળગણ ધરાવતા બાળકોની સંખ્યામાં 40% જેટલો જંગી વધારો થયો છે. લાઈક્સ અને ફોલોઅર્સ મેળવવાની ઘેલછામાં કિશોરો ડિપ્રેશનનો શિકાર બની રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિને જોતા કર્ણાટકમાં 16 વર્ષથી ઓછી અને આંધ્ર પ્રદેશમાં 13 વર્ષથી ઓછી વયના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે, જ્યારે ગોવા સરકાર પણ આવા જ નિયંત્રણો લાવવા વિચારી રહી છે.
ગુજરાતમાં વકરતી જતી સમસ્યા
ગુજરાતમાં પણ સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. જે રીતે કોઈ વ્યક્તિને દારૂ કે ડ્રગ્સની લત લાગે છે, તેવી જ હાલત સોશિયલ મીડિયાનું વળગણ ધરાવતા બાળકોની થઈ રહી છે. અમદાવાદની સરકારી મેન્ટલ હોસ્પિટલના ‘ડીજિટલ ડિટોક્સ સેન્ટર’ના આંકડા આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે. વર્ષ 2021-22માં અહીં માત્ર 116 દર્દીઓ નોંધાયા હતા, જે 2025-26 સુધીમાં વધીને 661 થઈ ગયા છે. જો ખાનગી હોસ્પિટલોના આંકડા ઉમેરવામાં આવે તો આ સંખ્યા 2,000ને પાર કરી શકે છે.
ગવર્મેન્ટ હોસ્પિટલ ફોર મેન્ટલ હેલ્થના સુપ્રિટેન્ડન્ટ ડો. અજય ચૌહાણ જણાવે છે કે, આ વળગણને લીધે બાળકોમાં સતત ગુસ્સો, ચીડિયાપણું અને અધીરાઈ જોવા મળે છે. જો તેમને સોશિયલ મીડિયા વાપરવા ન મળે તો તેઓ બેચેન થઈ જાય છે. ઘણીવાર તો માતા-પિતા ટોકે ત્યારે બાળકો આક્રમક બનીને ઝઘડો પણ કરવા લાગે છે.
શું માતા-પિતા પણ જવાબદાર છે?
નિષ્ણાતો માને છે કે બાળકોમાં આ લત લાગવા પાછળ ક્યાંકને ક્યાંક માતા-પિતાની ભૂલ પણ છે.
નાનું બાળક જમતું ન હોય તો તેને મોબાઈલ પકડાવી દેવો.
બાળક રીલ્સ બનાવે તો ગર્વ લેવો અને તેનું સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ ખોલાવી આપવું.
બાળકની હાજરીમાં માતા-પિતા પોતે સતત મોબાઈલમાં વ્યસ્ત રહેવું.
આ નાની ભૂલો આગળ જતાં બાળકના માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઉભું કરે છે.
વળગણથી દૂર રહેવા માટેના સરળ ઉપાયો
જો તમે ઈચ્છતા હોવ કે તમારું બાળક આ લતથી દૂર રહે, તો આટલું ચોક્કસ કરો:
એપ ટાઈમર: મોબાઈલમાં દરેક એપ્લિકેશન માટે સમય મર્યાદા નક્કી કરો.
નો ગેજેટ ઝોન: બેડરૂમ અને જમવાના ટેબલ પર મોબાઈલ કે ટેબ્લેટનો ઉપયોગ બિલકુલ ન કરો.
નિયત સમય: જો સોશિયલ મીડિયા વાપરવું જ હોય તો તેનો એક ચોક્કસ સમય નક્કી કરી લો.
નવી પ્રવૃત્તિઓ: બાળકોને સ્પોર્ટ્સ, સંગીત, ચિત્રકામ કે પુસ્તક વાંચન જેવી મનગમતી પ્રવૃત્તિઓ તરફ વાળો.
સંવાદ વધારો: બાળક જ્યારે પણ મોબાઈલ માંગે ત્યારે તેની સાથે વાતો કરો અથવા તેની સાથે રમો.
સોશિયલ મીડિયા એક સાધન છે, વ્યસન નહીં. જો સમયસર ધ્યાન રાખવામાં ન આવે તો આ ડિજિટલ દુનિયા બાળકના વાસ્તવિક બાળપણને છીનવી શકે છે. માતા-પિતાનો સાથ અને યોગ્ય સમજણ જ બાળકોને આ ચક્રવ્યૂહમાંથી બહાર કાઢી શકે છે.
