ડિજિટલ પેમેન્ટમાં વધતા છેતરપિંડીના કેસોને રોકવા RBI એ નવા નિયમોનો મુસદ્દો તૈયાર કર્યો છે. 2025 સુધીમાં રૂ. 22,931 કરોડનું ફ્રોડ થયા બાદ તંત્ર જાગ્યું છે. જાણો શું છે નવા ફેરફારો.
નવી દિલ્હી, શનિવાર
ભારતમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનની સાથે-સાથે સાયબર છેતરપિંડીના કિસ્સાઓ પણ રોકેટ ગતિએ વધી રહ્યા છે. આ ગંભીર સ્થિતિને જોતા ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI) એ ડિજિટલ પેમેન્ટને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે નવા નિયમોનો એક મુસદ્દો તૈયાર કર્યો છે. જોકે, હજારો કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયા બાદ લેવાયેલા આ પગલાંને કારણે લોકોમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ જોવા મળી રહ્યો છે.
સાયબર ફ્રોડના આંકડા ચોંકાવનારા છે
છેલ્લાં કેટલાક વર્ષોમાં સાયબર ગુનેગારોએ સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર જોરદાર તરાપ મારી છે. આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો:
વર્ષ 2021 માં: અંદાજે 2.6 લાખ કેસ નોંધાયા હતા, જેમાં રૂ. 551 કરોડની છેતરપિંડી થઈ હતી.
વર્ષ 2025 માં (અંદાજિત): આ આંકડો ભયજનક રીતે વધીને 28 લાખ કેસ અને રૂ. 22,931 કરોડ સુધી પહોંચી ગયો છે.
આટલું મોટું આર્થિક નુકસાન થયા બાદ હવે રિઝર્વ બેન્કે સુરક્ષાના કડક પગલાં લેવાની તૈયારી બતાવી છે.
RBIના પ્રસ્તાવિત નવા નિયમો
RBI એ જે નવા નિયમો સૂચવ્યા છે તેમાં મુખ્યત્વે પેમેન્ટની પ્રક્રિયામાં ફેરફાર કરવાની વાત છે:
પેમેન્ટમાં વિલંબ (Payment Delay): જો કોઈ વ્યક્તિ રૂ. 10,000 થી વધુની રકમનું ઓનલાઇન પેમેન્ટ કરે છે, તો તે પ્રક્રિયામાં થોડો વિલંબ (Delay) રાખવામાં આવશે જેથી કોઈ ભૂલ કે ફ્રોડ જણાય તો તેને રોકી શકાય.
સિનિયર સિટીઝન માટે સુરક્ષા: 70 વર્ષથી વધુ વયના વડીલોના ખાતામાંથી જો રૂ. 50,000 થી વધુનું પેમેન્ટ કરવામાં આવે, તો તેના માટે કોઈ ટ્રસ્ટેડ વ્યક્તિ (Trusted Person) ની મંજૂરી લેવી પડે તેવી વ્યવસ્થા દાખલ કરવાની વિચારણા છે.
બેન્કોની જવાબદારી અંગે ઉઠતા સવાલ
સોશિયલ મીડિયા અને લોકોમાં એવી ચર્ચા ચાલી રહી છે કે માત્ર નિયમો બદલવાથી ફ્રોડ અટકશે નહીં. લોકોનું માનવું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ સાથે ઓનલાઇન છેતરપિંડી થાય, તો તેની સીધી જવાબદારી બેન્કની હોવી જોઈએ અને બેન્કે જ ગ્રાહકને વળતર ચૂકવવું જોઈએ.
વધુમાં, સાયબર ફ્રોડ માટે જાહેર કરવામાં આવેલ હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર ફરિયાદ કરવા છતાં ઘણા કિસ્સાઓમાં નાણાં પરત મળતા નથી. ઘણીવાર પોલીસ કે બેન્ક અધિકારીઓ સમયસર (ગોલ્ડન અવર્સમાં) મળતા નથી, જેના કારણે ગુનેગારોને પૈસા ઉપાડીને ભાગી જવાનો પૂરો સમય મળી જાય છે.
ઘોડા છૂટી ગયા પછી તબેલાને તાળા જેવી સ્થિતિ?
રિઝર્વ બેન્કના આ નવા પ્રયાસની મજાક પણ ઉડી રહી છે. ટીકાકારોનું કહેવું છે કે જ્યારે દેશના કરોડો રૂપિયા લૂંટાઈ ગયા ત્યારે તંત્ર જાગ્યું છે. આ સ્થિતિ ઘોડા નાસી છૂટ્યા પછી તબેલાને તાળાં મારવા જેવી છે.
તમારા પ્રતિભાવની તક
RBI એ આ નવા નિયમો અંગે સામાન્ય જનતા પાસે મંતવ્યો માંગ્યા છે. જો તમે પણ કોઈ સૂચન આપવા માંગતા હોવ તો 8મી કે 9મી મે સુધીમાં તમારા પ્રતિભાવો રજૂ કરી શકો છો. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ નવા કાયદાઓ ખરેખર સામાન્ય માણસની મહેનતની કમાણી બચાવી શકશે કે પછી ડિજિટલ પેમેન્ટની પ્રક્રિયાને વધુ જટિલ બનાવશે.
