અમેરિકાએ પોતાની ઇન્ડો-પેસિફિક કમાન્ડનું નામ બદલીને ફરીથી USPACOM કર્યું છે. આ સાથે જ વેબસાઇટ પર ભારતનો ખોટો નકશો બતાવતા મોટો વિવાદ સર્જાયો છે. જાણો આ ફેરફાર પાછળનું સાચું કારણ અને ભારતનો વિરોધ.
નવી દિલ્હી, બુધવાર
અમેરિકાએ તાજેતરમાં એક મોટો અને ચોંકાવનારો નિર્ણય લીધો છે. અમેરિકન સંરક્ષણ વિભાગે પોતાની ઇન્ડો-પેસિફિક કમાન્ડ (USINDOPACOM) ના નામમાંથી ઇન્ડો શબ્દ હટાવી દીધો છે અને તેને ફરીથી તેનું જૂનું નામ યુએસ પેસિફિક કમાન્ડ (USPACOM) આપી દીધું છે. વર્ષ 2018 માં લેવાયેલા નિર્ણયને પલટાવીને અમેરિકાએ પોતાની આ સૌથી જૂની કમાન્ડને તેની ઐતિહાસિક ઓળખ પાછી આપી છે. જોકે, નામ બદલવાની આ પ્રક્રિયા વચ્ચે કમાન્ડની વેબસાઇટ પર ભારતનો ખોટો નકશો દર્શાવવામાં આવતા નવો વિવાદ ઊભો થયો છે.
ભારતનો ખોટો નકશો કેમ બતાવ્યો?
આ સમગ્ર મામલો ત્યારે ગરમાયો જ્યારે કમાન્ડની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર એરિયા ઑફ રિસ્પોન્સિબિલિટી મેપ (Area of Responsibility Map) માં ભારતનો નકશો ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યો. આ નકશામાં પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK) ને પાકિસ્તાનનો ભાગ બતાવવામાં આવ્યો છે.
અમેરિકા આવા નકશા શા માટે બનાવે છે? તેની પાછળ તેમની ડી-ફેક્ટો કંટ્રોલ (De-facto Control) એટલે કે વાસ્તવિક સૈન્ય નિયંત્રણની નીતિ જવાબદાર છે. અમેરિકન સેના નકશા બનાવતી વખતે દેશોના રાજકીય દાવાઓને ધ્યાનમાં લેવાને બદલે, જમીન પર કઈ સેનાનો વાસ્તવિક કબજો છે તે જુએ છે. હાલમાં PoK પર પાકિસ્તાનનું નિયંત્રણ હોવાથી તેમણે આવો નકશો બનાવ્યો છે. જોકે, ભારતે હંમેશા આવા નકશાઓનો કડક વિરોધ કર્યો છે, કારણ કે કાયદાકીય અને બંધારણીય રીતે આખું કાશ્મીર ભારતનો જ અભિન્ન અંગ છે.
જૂનું નામ પાછું લાવવા પાછળનું મુખ્ય કારણ
અમેરિકન સંરક્ષણ વિભાગે આ ફેરફાર અંગે સ્પષ્ટતા કરતા કહ્યું છે કે, મૂળ નામ પાછું લાવવાનો એકમાત્ર હેતુ કમાન્ડના ગૌરવશાળી ઇતિહાસ અને વિરાસતને સન્માન આપવાનો છે. આ કમાન્ડે 70 થી વધુ વર્ષો સુધી USPACOM ના નામથી જ કામ કર્યું છે. અધિકારીઓનું માનવું છે કે જૂના નામથી સૈન્ય કર્મચારીઓમાં ગૌરવ અને એકતા વધશે.
યુએસ પેસિફિક કમાન્ડ (USPACOM) વિશે જાણવા જેવી 4 મહત્વની વાતો:
ઇતિહાસ અને તાકાત: આ કમાન્ડની સ્થાપના 1 જાન્યુઆરી 1947ના રોજ અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ હેરિ એસ. ટ્રુમેન દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ અમેરિકાની સૌથી જૂની અને મોટી સૈન્ય કમાન્ડ છે, જેમાં ભારત સહિતના વિસ્તારોમાં આશરે 3,75,000 સૈન્ય અને નાગરિક કર્મચારીઓ ફરજ બજાવે છે.
વર્ષ 2018નો ફેરફાર: હિંદ મહાસાગરનું વધતું વ્યૂહાત્મક મહત્વ બતાવવા માટે વર્ષ 2018 માં તત્કાલીન સંરક્ષણ મંત્રી જિમ મેટિસે આ કમાન્ડનું નામ બદલીને ઇન્ડો-પેસિફિક કમાન્ડ કર્યું હતું.
વર્ષ 2026માં નિર્ણય પલટાયો: હવે 2026 માં અમેરિકાએ પોતાનો જૂનો નિર્ણય પલટાવી દીધો છે અને પોતાની મૂળ ઐતિહાસિક ઓળખ તરફ પાછા ફરવાનું નક્કી કર્યું છે.
કામગીરી પર કોઈ અસર નહીં: અમેરિકાએ ખાતરી આપી છે કે નામ બદલવાથી કમાન્ડના મિશન, કામગીરી કે વિસ્તાર પર કોઈ અસર નહીં પડે. કમાન્ડનો વિસ્તાર અમેરિકાના પશ્ચિમ કિનારાથી લઈને ભારતની પશ્ચિમ સરહદ સુધી પહેલાની જેમ જ રહેશે.
અમેરિકાએ પોતાની આંતરિક સૈન્ય પરંપરાઓને જાળવી રાખવા ભલે નામમાં ફેરફાર કર્યો હોય, પરંતુ કામગીરીની રીતે તેમાં કોઈ મોટો બદલાવ આવવાનો નથી. અમેરિકા હજુ પણ આ વિસ્તારમાં સ્વતંત્ર અને ખુલ્લા (Free and Open) વાતાવરણ માટે પ્રતિબદ્ધ છે. જોકે, ભારતના ખોટા નકશાના મુદ્દે બંને દેશો વચ્ચે કૂટનીતિક સ્તરે ચર્ચા થઈ શકે છે.
