ચૂંટણી કમિશનર ડૉ. સુખબીર સિંહ સંધૂ અને ડૉ. વિવેક જોશીએ વરિષ્ઠ ઉપ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગની કામગીરી અંગે કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને અલગ-અલગ પત્ર લખ્યા હતા.
ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI)માં વહીવટી કામગીરીના મુદ્દે વિવાદ સામે આવ્યો છે. ચૂંટણી કમિશનર ડૉ. સુખબીર સિંહ સંધૂ અને ડૉ. વિવેક જોશીએ વરિષ્ઠ ઉપ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગની કામગીરી અંગે કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને અલગ-અલગ પત્ર લખ્યા હતા. આ પત્રોમાં અધિકારી સામે યોગ્ય કાર્યવાહી કરવાની માંગણી કરવામાં આવી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
માહિતી અધિકાર કાયદા (RTI) હેઠળ સામે આવેલી ફાઇલ નોંધો મુજબ, કેબિનેટ સચિવાલયે બંને પત્રોની નોંધ લીધી હતી. જોકે, ચૂંટણી પંચ તરફથી સંસ્થાકીય સ્તરે સત્તાવાર રજૂઆત ન હોવાના કારણે સીધી કાર્યવાહી કરવી યોગ્ય નહીં ગણાય તેવી નોંધ કરવામાં આવી હતી.
29 જુલાઈએ બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ પત્ર લખ્યા
અહેવાલો અનુસાર, 29 જુલાઈ, 2026ના રોજ બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ કેબિનેટ સચિવને અલગ-અલગ પત્ર મોકલ્યા હતા. આ વિવાદનું કેન્દ્ર 28 જુલાઈએ જારી કરાયેલો કામની વહેંચણી સંબંધિત આદેશ હતો.
તે સમયે વહીવટ વિભાગના ઉપ ચૂંટણી કમિશનર ભાનુ પ્રકાશ યેતુરુ રજા પર હતા. તેથી મનીષ ગર્ગને વહીવટ વિભાગનો વધારાનો હવાલો સોંપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે કામની વહેંચણીમાં ફેરફાર કરતો આદેશ જારી કર્યો હતો.
ડૉ. સંધૂએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે કામની નવી વહેંચણી અંગે ચૂંટણી પંચ અથવા સંબંધિત અધિકારીઓ સાથે પૂરતી ચર્ચા કરવામાં આવી નહોતી. બીજી તરફ, ડૉ. જોશીએ વહીવટ વિભાગની સંબંધિત ફાઇલ માગવા છતાં તેમને ફાઇલ આપવામાં આવી ન હોવાની ફરિયાદ કરી હતી.
કાયદાની જોગવાઈઓના ઉલ્લંઘનનો આક્ષેપ
અહેવાલો મુજબ, બંને કમિશનરોએ કામની વહેંચણીમાં કરવામાં આવેલા ફેરફાર સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે આ પગલાને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનર (નિયુક્તિ, સેવાની શરતો અને કાર્યકાળ) અધિનિયમ, 2023ની કલમ 18(1) અને 18(2) સાથે જોડીને પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.
જોકે, આ કાનૂની જોગવાઈઓના ઉલ્લંઘન અંગેનો મુદ્દો કમિશનરો દ્વારા કરવામાં આવેલી રજૂઆત અને આક્ષેપનો ભાગ છે. તેને કોઈ સત્તાવાર ન્યાયિક નિર્ણય તરીકે સમજવો નહીં.
કેબિનેટ સચિવાલયે શું નિર્ણય લીધો?
કેબિનેટ સચિવાલયની ફાઇલ નોંધો અનુસાર, 3 અને 4 ઓગસ્ટ દરમિયાન આ મામલે આંતરિક ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. તેમાં નોંધાયું હતું કે બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ પત્રો પોતાની વ્યક્તિગત ક્ષમતામાં લખ્યા હતા. તેથી તેને સમગ્ર ચૂંટણી પંચની સત્તાવાર રજૂઆત ગણી શકાય નહીં.
નોંધમાં એવું પણ જણાવાયું હતું કે ચૂંટણી પંચ એક સ્વતંત્ર બંધારણીય સંસ્થા છે. આવી સ્થિતિમાં, પંચ તરફથી સંસ્થાકીય સ્તરે સત્તાવાર રજૂઆત વિના સીધી કાર્યવાહી કરવાથી તેની કામગીરીમાં વહીવટી હસ્તક્ષેપ થયાનો અર્થ નીકળી શકે છે.
ત્યારબાદ 5 ઓગસ્ટે કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથને બંને કમિશનરોના પત્રોની પહોંચ સ્વીકારી હતી. પત્રોની નકલ કાર્મિક અને તાલીમ વિભાગ (DoPT), એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ ઓફિસર અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના કાર્યાલયને મોકલવામાં આવી હતી.
ચૂંટણી પંચે અગાઉ શું સ્પષ્ટતા કરી હતી?
આ વિવાદ અંગે ચૂંટણી પંચે 26 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે કેબિનેટ સચિવને લખાયેલા પત્રો પંચની નીતિ અથવા IT વિભાગ સંબંધિત મુદ્દા અંગે નહોતા, પરંતુ પંચમાં પ્રતિનિયુક્તિ પર આવેલા એક અધિકારીની કામગીરી અંગે હતા.
પંચે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે બંને કમિશનરોના નિર્દેશ બાદ કામની પુનઃવહેંચણીના આદેશોનો અમલ કરવામાં આવ્યો નહોતો. ઉપરાંત, IT વિભાગ પર ઉપ ચૂંટણી કમિશનરની દેખરેખ વાસ્તવમાં દૂર કરવામાં આવી નહોતી.
RTIથી સામે આવેલી વિગતોમાં શું સ્પષ્ટ થયું?
નિવૃત્ત કોમોડોર લોકેશ કે. બત્રા દ્વારા 24 સપ્ટેમ્બરે દાખલ કરવામાં આવેલી RTI અરજીના જવાબમાં આ પત્રવ્યવહાર અને કેબિનેટ સચિવાલયની કામગીરી અંગેની વિગતો સામે આવી હતી.
આ મામલે કેબિનેટ સચિવાલયે પત્રોની નોંધ લીધી અને સંબંધિત વિભાગો સુધી માહિતી પહોંચાડી હતી. જોકે, મનીષ ગર્ગ સામે ત્યારબાદ કોઈ અલગ તપાસ કે શિસ્તભંગની કાર્યવાહી થઈ છે કે નહીં, તે અંગે ઉપલબ્ધ અહેવાલોમાં સ્પષ્ટ માહિતી નથી.
