ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર ખામેનેઈએ અમેરિકા સાથે મિત્રતા માટે ઈઝરાયલ સમર્થન છોડવાની કડક શરત મૂકી. ટ્રમ્પની ડબલ પોલિસી વચ્ચે ઈરાન રશિયા-ચીન તરફ વળ્યું. પરમાણુ વાતચીત અને મિડલ ઈસ્ટ તણાવની તાજી અપડેટ.
અમેરિકા, મંગળવાર
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના તણાવભર્યા સંબંધોમાં નવો મુડડો આવ્યો છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયતુલ્લા અલી ખામેનેઈએ સોમવારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, અમેરિકા જો ઈઝરાયલને સમર્થન આપવાનું બંધ કરે, મિડલ ઈસ્ટમાંથી પોતાની દખલઅંદાજી ઘટાડે અને પ્રદેશમાં સૈન્ય મથકો બંધ કરે તો જ ઈરાન તેમની સાથે મિત્રતા કરવા તૈયાર છે. આ શરત અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે પડકારરૂપ છે, કારણ કે વોશિંગ્ટન માટે ઈઝરાયલનું સમર્થન અણધારો છે.
ખામેનેઈએ તેમના પ્રવચનમાં કહ્યું, “અમે અમેરિકા સાથે સંબંધ સુધારવા વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ તેમાં સમાનતા હોવી જોઈએ. જ્યાં સુધી તેઓ આપણા પ્રદેશમાં હસ્તક્ષેપ કરતા રહેશે, ત્યાં સુધી વિશ્વાસ નથી બની શકતો.” આ નિવેદન ટ્રમ્પની તાજી નીતિને કડક જવાબ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે, જેમાં તેઓ એક તરફ ઈરાન પર પ્રતિબંધો વધારી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ વાતચીતની ઓફર આપી રહ્યા છે.
ઈરાનની આ વલણબાવી વચ્ચે તેહરાન પોતાના વિકલ્પો વધારી રહ્યો છે. લાંબા સમયના વિવાદોને કારણે ઈરાન રશિયા અને ચીન જેવા દેશો સાથેના બંધનને મજબૂત કરી રહ્યો છે. આ દેશો સાથે વેપાર, ડિફેન્સ અને ઊર્જા ક્ષેત્રે સહયોગ વધ્યો છે, જે અમેરિકાના દબાણ વિરુદ્ધ ઈરાનની વ્યૂહાત્મક ચાલ છે. ખામેનેઈએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે, “અમે હવે અધૂરા વચનો પર આધાર નથી રાખતા. સંબંધોમાં રાષ્ટ્રીય સન્માન અને સમાનતા જરૂરી છે.”
ટ્રમ્પની નીતિને ઈરાન ‘ડબલ ગેમ’ તરીકે જુએ છે. ઓક્ટોબરમાં ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે, “જો તેહરાન તૈયાર હોય તો અમે મિત્રતા અને સહયોગ માટે તૈયાર છીએ.” પરંતુ તે જ સમયે પ્રતિબંધો અને સૈન્ય કાર્યવાહીઓ વધારી દીધી. આ વિરોધાભાસને કારણે ઈરાનમાં વિશ્વાસની કમી છે. ખામેનેઈનું આ નિવેદન ટ્રમ્પની વાતો તરફ સીધો ઈશારો કરે છે.
આ બધું પરમાણુ કાર્યક્રમના વિવાદના પૃષ્ઠભૂમિમાં બની રહ્યું છે. છેલ્લા પાંચ વાતચીતોમાં કોઈ નિર્ણય ન આવ્યો. મુખ્ય મુદ્દો યુરેનિયમ સંવર્ધન છે – અમેરિકા અને તેના મૈત્રીઓ ઈરાનને આ પ્રોગ્રામ સંપૂર્ણપણે બંધ કરવા કહે છે, જેથી પરમાણુ હથિયારોની શક્યતા ન રહે. જવાબમાં ઈરાન કહે છે કે, તેમનું કાર્યક્રમ શાંતિપૂર્ણ છે અને તે સાર્વભૌમ અધિકારનો ભાગ છે. જો ટ્રમ્પ ખામેનેઈની શરત માને તો વાતચીતનો નવો માર્ગ ખુલી શકે, પરંતુ હાલ તણાવ જ વધુ છે.
આ વિકાસ મિડલ ઈસ્ટના રાજકારણને અસર કરશે, જ્યાં ઈરાનને ‘પ્રદેશીય આર્મી લેબ’ તરીકે જોવામાં આવે છે. વિશ્લેષકો કહે છે કે, આ શરત વિના કોઈ ડીલ મુશ્કેલ છે. વધુ અપડેટ માટે આપણી સાથે જોડાયેલા રહો.
