Lok Sabha Seats: 2029 પહેલા લોકસભાની બેઠકો 543થી વધારી 816 કરવાની અને 273 બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવાની મોટી તૈયારી ચાલી રહી છે.
નવી દિલ્હી, બુધવાર
Lok Sabha Seats 2029: ભારતીય સંસદ અને દેશના રાજકારણમાં 2029 પહેલા એક ઐતિહાસિક ફેરફાર જોવા મળી શકે છે. કેન્દ્ર સ્તરે એવી તૈયારી ચાલી રહી છે કે લોકસભાની કુલ બેઠકોમાં વધારો કરવામાં આવે અને તેમાં 33 ટકા બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવે. જો આ પ્રસ્તાવ કાયદાકીય રીતે મંજૂર થઈ જશે, તો લોકસભાની હાલની રચનામાં મોટો બદલાવ આવશે.
અહેવાલો મુજબ, હાલ લોકસભામાં 543 બેઠકો છે. સરકાર તેને વધારીને 816 કરવા અંગે વિચારણા કરી રહી છે. આ નવી રચનામાં 273 બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ નિર્ણયથી સંસદમાં મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ નોંધપાત્ર રીતે વધશે.
હાલના કાયદા મુજબ મહિલા અનામત અમલમાં લાવવા માટે નવી વસ્તી ગણતરી અને તેના આધારે નવી સીમાંકન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવી જરૂરી હતી. પરંતુ હવે સરકાર આ શરતોમાં ફેરફાર કરવા ઈચ્છે છે. ચર્ચા એવી છે કે મહિલાઓને 2029 પહેલા જ 33 ટકા અનામતનો લાભ મળી જાય, તે માટે 2011ની વસ્તી ગણતરીના આધારે જરૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવાની યોજના બની રહી છે.
બે અલગ બિલ લાવવાની તૈયારી
આ મોટા ફેરફાર માટે સંસદમાં બે અલગ બિલ લાવવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. તેમાં સમાવેશ થાય છે:
નારી શક્તિ વંદના અધિનિયમમાં ફેરફાર
સીમાંકન કાયદામાં સુધારા માટેનું બિલ
આ બંને બિલ પાસ કરવા માટે સંસદમાં બે તૃતિયાંશ બહુમતી જરૂરી રહેશે. તેથી સરકાર વિપક્ષી પક્ષોનું સમર્થન મેળવવા માટે સક્રિય રીતે ચર્ચા કરી રહી છે. અહેવાલો અનુસાર, આ મુદ્દે YRS કોંગ્રેસ, સમાજવાદી પાર્ટી, NSPSP, RJD અને AIMIM જેવા પક્ષો સાથે વાતચીત ચાલી રહી છે. ઉપરાંત BJP અને શિવસેના UBT સાથે ચર્ચા થઈ ચૂકી હોવાનું કહેવામાં આવે છે, જ્યારે કોંગ્રેસ સાથે ચર્ચા બાકી હોવાનું જાણવા મળે છે.
રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં પણ લાગુ થઈ શકે છે મોડેલ
પ્રસ્તાવ અનુસાર લોકસભામાં મહિલાઓ માટે 273 બેઠકો અનામત રાખવામાં આવશે. તેમાં SC અને ST વર્ગની મહિલાઓને તેમના નક્કી કરાયેલા ક્વોટાની અંદર જ હિસ્સો આપવામાં આવશે. જો કે, OBC મહિલાઓ માટે હાલ અલગથી કોઈ જોગવાઈનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી.
મહત્વની વાત એ છે કે આ જ માળખું આગળ જઈને રાજ્યોની વિધાનસભાઓમાં પણ લાગુ કરવાની યોજના પર વિચારણા થઈ રહી છે. એટલે કે, આ ફેરફારનો અસર વિસ્તાર માત્ર લોકસભા પૂરતો જ નહીં રહે.
મહિલા અનામત કાયદો 2023માં પસાર થયો હતો
મહિલા અનામત બિલ, જેને નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે 20 સપ્ટેમ્બર 2023 ના રોજ લોકસભામાં અને 21 સપ્ટેમ્બર 2023 ના રોજ રાજ્યસભામાં પસાર થયું હતું. ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મૂએ તેને મંજૂરી આપી હતી.
જો કે, આ કાયદો કઈ તારીખથી અમલમાં આવશે તે હજી સુધી સત્તાવાર રીતે નક્કી કરવામાં આવ્યું નથી. કેન્દ્ર સરકાર નોટિફિકેશન દ્વારા આ કાયદો અમલમાં મૂકી શકે છે અને જરૂરી જણાય તો તેમાં વધુ ફેરફાર પણ કરી શકે છે.
મુખ્ય મુદ્દા એક નજરે
હાલ લોકસભાની બેઠકો: 543
પ્રસ્તાવિત બેઠકો: 816
મહિલાઓ માટે અનામત બેઠકો: 273
અનામતનો હિસ્સો: 33%
આધારરૂપ વસ્તી ગણતરી: 2011
અમલનો સંભવિત સમયગાળો: 2029 પહેલા
વિધાનસભાઓમાં પણ સમાન મોડેલ લાગુ કરવાની યોજના
જો લોકસભાની બેઠકો વધારવા અને મહિલાઓ માટે 33 ટકા અનામત લાગુ કરવાની આ યોજના આગળ વધે છે, તો તે ભારતીય લોકશાહી માટે એક ઐતિહાસિક વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને 2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા આ પગલું લેવાય છે કે નહીં, તેના પર હવે દેશભરની રાજકીય નજર ટકી રહેશે.
