મૃતકની ચિતા પ્રગટાવવાની વિધિને ‘મુખાગ્નિ’ કહેવામાં આવે છે. પરંપરાગત માન્યતા અનુસાર, ચિતા પ્રગટાવવાનો અધિકાર સૌથી પહેલા પુત્રને, ખાસ કરીને મોટા પુત્રને આપવામાં આવે છે
નવી દિલ્હી,બુધવાર: મૃતકની ચિતા પ્રગટાવવાની વિધિને ‘મુખાગ્નિ’ કહેવામાં આવે છે. પરંપરાગત માન્યતા અનુસાર, ચિતા પ્રગટાવવાનો અધિકાર સૌથી પહેલા પુત્રને, ખાસ કરીને મોટા પુત્રને આપવામાં આવે છેજ્યારે મનુષ્ય ૮૪ લાખ જન્મોમાં ભટક્યા પછી જન્મ લે છે, ત્યારે તેને ભગવાનની કૃપાથી આ જીવન મળે છે. જન્મ લેતા પહેલા, તે ભગવાનને વચન આપે છે કે તે પૃથ્વી પર આવીને તેમની પૂજા કરશે, પૂજામાં મગ્ન રહેશે અને મુક્તિના માર્ગ પર ચાલશે. પરંતુ જેમ જેમ તે દુનિયામાં મોટો થાય છે, તે ભગવાનની પૂજા ભૂલી જાય છે. સાંસારિક આસક્તિ, લોભ અને ઇચ્છાઓ તેને ઘેરી લે છે, અને તે ભગવાનની પૂજાથી દૂર થઈ જાય છે. આ માનવ જીવનની સૌથી મોટી વિડંબના છે.
મૃતકની ચિતા પ્રગટાવવાની વિધિને ‘મુખાગ્નિ’ કહેવામાં આવે છે. પરંપરાગત માન્યતા અનુસાર, ચિતા પ્રગટાવવાનો અધિકાર સૌથી પહેલા પુત્રને, ખાસ કરીને મોટા પુત્રને આપવામાં આવે છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ સ્ત્રીનું મૃત્યુ થાય છે, ત્યારે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે ચિતા કોણ પ્રગટાવી શકે – પતિ, પુત્ર કે અન્ય કોઈ સંબંધી?
આ વાત ધાર્મિક ગ્રંથોમાં કહેવામાં આવી છે
ધાર્મિક ગ્રંથોમાં ક્યાંય સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું નથી કે ફક્ત પુત્ર જ સ્ત્રીની ચિતા પ્રગટાવી શકે છે. હા, ઘણા સમયથી સમાજમાં એક પરંપરા રહી છે કે ફક્ત પુરુષ સભ્યોએ જ ચિતા પ્રગટાવવી જોઈએ. પરંતુ જેમ જેમ સમય અને વિચારસરણી બદલાઈ ગઈ છે, તેમ તેમ આ પરંપરામાં પણ સુગમતા જોવા મળી છે.
જો સ્ત્રીને પુત્રો હોય, તો ચિતા પ્રગટાવવાની જવાબદારી સામાન્ય રીતે તેમને આપવામાં આવે છે. પરંતુ જો પુત્ર ગેરહાજર હોય અથવા કોઈ સંતાન ન હોય, તો પતિને આ અધિકાર મળે છે. ઘણા ધાર્મિક ગ્રંથો અને પુરાણોમાં ઉલ્લેખ છે કે પતિ તેની પત્નીની ચિતા પણ પ્રગટાવી શકે છે. આના ઉદાહરણો મહાભારત અને ગરુડ પુરાણ જેવા ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે.
સામાજિક વ્યવસ્થામાં પરિવર્તન
વર્તમાન સમયમાં, સામાજિક વ્યવસ્થામાં પરિવર્તન સાથે, આ અધિકાર ભાઈ, ભત્રીજા, જમાઈ અને પુત્રીને પણ મળવા લાગ્યો છે. આજે આવા ઘણા ઉદાહરણો છે, જ્યાં પુત્રીઓ તેમની માતાની ચિતા પ્રગટાવે છે અને સમાજે પણ તેને આદરપૂર્વક સ્વીકાર્યો છે.
ધર્મનો સાર શ્રદ્ધા અને ફરજમાં રહેલો છે. તેથી, જો કોઈ નજીકના સંબંધી આ છેલ્લી ફરજ પૂર્ણ નિષ્ઠા સાથે નિભાવવા માંગે છે, તો તે ધાર્મિક રીતે માન્ય માનવામાં આવે છે. નિષ્કર્ષમાં, સ્ત્રીની ચિતાને અગ્નિદાહ આપવાનો પ્રથમ અધિકાર પુત્રનો છે, પરંતુ પરિસ્થિતિ અનુસાર, પતિ, અન્ય પુરુષ સંબંધીઓ અથવા પુત્રી પણ આ ફરજ બજાવી શકે છે. આ એક સકારાત્મક પરિવર્તન છે, જે પરંપરા અને આધુનિક વિચારસરણીના સંતુલનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
