ભારતમાં AI અને ડીપફેક ટેક્નોલોજીના દુરુપયોગને રોકવા માટે IT રૂલ 2021માં મોટો ફેરફાર આવી રહ્યો છે. જાણો, સરકારે કયા નવા નિયમો લાગુ કર્યા, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મને કેમ લેબલ લગાવવું પડશે અને યુઝર્સને આનાથી શું ફાયદો થશે.
નવી દિલ્હી, ગુરૂવાર
સરકાર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ડીપફેક ટેક્નોલોજીના વધતા દુરુપયોગને ગંભીરતાથી લઈ રહી છે. આના પર નિયંત્રણ લાવવા માટે, મિનિસ્ટ્રી ઑફ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ એન્ડ ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી (MeitY) એ ‘ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી રૂલ, 2021’ માં ફેરફાર કરવા માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ બદલાવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ઇન્ટરનેટને યુઝર્સ માટે વધુ સુરક્ષિત અને વિશ્વાસપાત્ર બનાવવાનો છે.
મોટા પ્લેટફોર્મ્સે આપવી પડશે સ્પષ્ટ માહિતી
આ નવા નિયમોનો ડ્રાફ્ટ રિલીઝ થઈ ચૂક્યો છે, અને તેના મુજબ, હવે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને ‘સિન્થેટિકલી જનરેટેડ ઇન્ફર્મેશન’ એટલે કે AI દ્વારા બનાવવામાં આવેલી સામગ્રી વિશે સ્પષ્ટ માહિતી આપવી ફરજિયાત છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે, મોટા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સે હવે આવા કન્ટેન્ટ પર લેબલ અથવા ટૅગ લગાવવું પડશે. આ લેબલિંગની માહિતી કન્ટેન્ટના મેટાડેટામાં પણ સામેલ કરવી જરૂરી બનશે.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ માટેના મુખ્ય નિયમો
જે કંપનીઓના ભારતમાં 50 લાખથી વધુ રજિસ્ટર્ડ યુઝર છે, તેમને આ નવા નિયમનું પાલન કરવું પડશે. આ નિયમ ખાસ કરીને એવા કન્ટેન્ટ પર લાગુ થશે, જેનાથી યુઝર ગેરમાર્ગે દોરાઈ શકે. કન્ટેન્ટની ઓળખ, યુઝરને જોતાંની સાથે જ ખબર પડી જવી જોઈએ કે આ કન્ટેન્ટ AI દ્વારા જનરેટ થયેલું છે. આ માટે એક કાયમી લેબલ અથવા કોઈ અન્ય સ્પષ્ટ સંકેત મૂકવો પડશે. વિડિયો કન્ટેન્ટ, જો કન્ટેન્ટ વિડિયો ફોર્મેટમાં હોય, તો સ્ક્રીનના ઓછામાં ઓછા 10 ટકા ભાગમાં આ લેબલ સ્પષ્ટપણે દેખાવું જોઈએ. ઓડિયો કન્ટેન્ટ, જો ઓડિયો AI-જનરેટેડ હોય, તો જેટલો સમય ઓડિયો ચાલે છે, તેના 10 ટકા સમયગાળા માટે એક ઓડિયો સાથે આપવો પડશે, જે સ્પષ્ટ કરે કે આ કન્ટેન્ટ AI દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું છે.
કોઈ પણ AI-જનરેટેડ કન્ટેન્ટ છુપાવી શકાશે નહીં
આ નિયમ માત્ર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પૂરતો સીમિત નથી. તે દરેક પ્લેટફોર્મને લાગુ પડે છે જે યુઝરને AI કન્ટેન્ટ બનાવવાની અથવા એડિટ કરવાની સુવિધા આપે છે. એટલે કે, યુઝર દ્વારા અપલોડ કરવામાં આવેલો કોઈ પણ કન્ટેન્ટ AI-જનરેટેડ હશે, તો પ્લેટફોર્મે તે યુઝરને જણાવવું પડશે.
સરકારનું આ પગલું ખૂબ મહત્ત્વનું છે. ડીપફેક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ખોટી માહિતી ફેલાવવી અને વ્યક્તિગત છબીને નુકસાન પહોંચાડવું એક મોટો પડકાર બની ગયો છે. આ નવા નિયમો દ્વારા, સરકાર પારદર્શિતા લાવીને ઓનલાઇન દુનિયામાં વિશ્વાસ વધારવા માંગે છે.
MeitY એ આ ડ્રાફ્ટ પર તમામ હિતધારકો પાસેથી તેમના અભિપ્રાય અને ફીડબેક માંગ્યા છે, જેની સમયમર્યાદા 6 નવેમ્બર નક્કી કરવામાં આવી છે. આ ફેરફારો નજીકના ભવિષ્યમાં ઇન્ટરનેટ યુઝર્સ અને પ્લેટફોર્મ્સ બંને માટે ખૂબ મોટી અસર લાવશે, ખાસ કરીને ડીપફેક સામે લડવા માટે આ એક મજબૂત કદમ સાબિત થશે.
