પાકિસ્તાનના ખૈબર પખ્તુનખ્વાહમાં પુરાતત્વીય ખોદકામ દરમિયાન 8 નવા પ્રાચીન સ્થળોની શોધ થઈ છે, જેમાં સ્વાતના બારિકોટમાં 1,200 વર્ષ જૂના એક નાના મંદિરના અવશેષોનો પણ સમાવેશ થાય છે. જાણો આ શોધ ઇતિહાસ માટે કેટલી મહત્ત્વની છે.
પાકિસ્તાન, બુધવાર
પાકિસ્તાનના ઉત્તર-પશ્ચિમી પ્રાંત ખૈબર પખ્તુનખ્વાહમાં ઇતિહાસની એક નવી ગાથા ખૂલી છે. સ્વાતથી લઈને તક્ષશિલા સુધીના પથરાયેલા આ વિસ્તારમાં ચાલી રહેલા પુરાતત્વીય ખોદકામ દરમિયાન 8 પ્રાચીન સ્થળોનો પર્દાફાશ થયો છે, જેને પુરાતત્વ જગતમાં એક મોટી સિદ્ધિ તરીકે જોવામાં આવે છે. ઈટાલિયન પુરાતત્વ મિશનના નિષ્ણાતોએ ખૈબર પખ્તુનખ્વાહના પુરાતત્વ નિદેશાલયના સહયોગથી આ અદ્ભુત શોધ કરી છે.
સ્વાતમાં મળ્યું 1,200 વર્ષ જૂનું મંદિર
સૌથી વધુ રોચક અને મહત્ત્વપૂર્ણ શોધ સ્વાતના બારિકોટમાં થઈ છે. અહીં લગભગ 1,200 વર્ષ જૂના એક નાના મંદિરના અવશેષો મળી આવ્યા છે. આ અવશેષો આ વિસ્તારની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક અને સભ્યતાગત વારસાનો એક દુર્લભ પુરાવો છે.
ઈટાલિયન પુરાતત્વ મિશનના નિર્દેશક ડૉ. લુકાના જણાવ્યા મુજબ, બારિકોટ (જે પ્રાચીન સમયમાં બજીરા તરીકે ઓળખાતું)માં આ નાના મંદિરના અવશેષો મળ્યા છે. સંરક્ષણ માટે, મંદિર અને તેની આસપાસના પુરાતત્વીય સ્તરોને સુરક્ષિત રાખવા માટે ખોદકામ ક્ષેત્રને સ્વાત નદી તરફ વિસ્તારવામાં આવ્યું છે.
‘ખૈબર પથ પરિયોજના’ થકી મોટી પહેલ
આ સમગ્ર કાર્ય ‘ખૈબર પથ પરિયોજના’ નામની 3 વર્ષીય પહેલ હેઠળ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પ્રાંતમાં પ્રાદેશિક વિકાસ, વ્યવસાયિક ક્ષમતા નિર્માણ અને પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટથી 400થી વધુ સ્થાનિક શ્રમિકોને રોજગારીની તકોની સાથે ખોદકામ, સંરક્ષણ અને વારસાના વ્યવસ્થાપનમાં વ્યવહારિક તાલીમ પણ મળશે.
પ્રાગૈતિહાસિક કાળથી લઈને ઇસ્લામિક કાળ સુધીની નિશાનીઓ
પ્રારંભિક અભ્યાસો સંકેત આપે છે કે આ સ્થળો પર પ્રાગૈતિહાસિક કાળથી લઈને ઇસ્લામી કાળ સુધી લોકોનો સતત વસવાટ રહ્યો છે. આ શોધની અન્ય એક મુખ્ય બાબત ગઝનવી કાળનો માનવામાં આવતો એક કિલ્લો છે.
ઈટાલિયન પુરાતત્વવિદોએ સ્થાનિક અધિકારીઓના સહયોગથી ખૈબર પખ્તુનખ્વાહમાં અત્યાર સુધીમાં 50થી વધુ પુરાતત્વીય સ્થળોની શોધ કરી છે. આ શોધો પાષાણ યુગથી લઈને સિકંદર મહાનનો યુગ, બૌદ્ધ ધર્મ, હિંદુ શાહી રાજવંશ, ગ્રીક યુગ અને પ્રારંભિક ઇસ્લામિક કાળ સુધી ફેલાયેલી છે. આ તથ્યો દર્શાવે છે કે આ ક્ષેત્રમાં માનવ સભ્યતાની સફર અદ્ભુત રીતે લાંબી અને સતત રહી છે. આ નવું ખોદકામ ખરેખર ઇતિહાસના અનેક અનુત્તરિત સવાલોનો જવાબ આપી શકે છે.
