ગુજરાતમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) લાગુ કરવાની તૈયારીઓ અંતિમ તબક્કે છે. કમિટીએ CM ભૂપેન્દ્ર પટેલને ફાઈનલ રિપોર્ટ સોંપ્યો છે. જાણો શું બદલાશે અને કયા 4 બિલ વિધાનસભામાં આવશે.
ગાંધીનગર, મંગળવાર
ગુજરાત રાજ્યમાં સમાન નાગરિક સંહિતા એટલે કે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) અમલમાં લાવવાની દિશામાં આજે એક ઐતિહાસિક પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. લાંબા સમયથી જેની રાહ જોવાતી હતી તે ખાસ કમિટીનો વિસ્તૃત અને અંતિમ રિપોર્ટ આજે 17 માર્ચ 2026ના રોજ મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલને સુપ્રત કરી દેવામાં આવ્યો છે. આ રિપોર્ટ રજૂ થતાની સાથે જ હવે રાજ્યમાં કાયદો બનાવવાની પ્રક્રિયામાં મોટી ગતિ જોવા મળી રહી છે.
એક વર્ષના ઊંડા અભ્યાસ બાદ તૈયાર થયો ડ્રાફ્ટ
રાજ્ય સરકારે આ મહત્વકાંક્ષી કાયદાના ડ્રાફ્ટ અને ભલામણો તૈયાર કરવા માટે 4 ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ એક ખાસ કમિટીની રચના કરી હતી. આ કમિટીએ છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન માત્ર સરકારી દસ્તાવેજો જ નહીં, પરંતુ જમીની સ્તરે ઉતરીને કામ કર્યું છે. કમિટીના સભ્યોએ વિવિધ ધર્મોના પ્રતિનિધિઓ, જ્ઞાતિના અગ્રણીઓ, કાયદાકીય નિષ્ણાતો અને સામાન્ય જનતા સાથે સીધો સંવાદ સાધ્યો હતો. હજારો લોકોના અભિપ્રાયો અને સૂચનો મેળવ્યા બાદ આ ફાઈનલ રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. મુખ્યમંત્રી નિવાસસ્થાને યોજાયેલી બેઠકમાં કમિટીએ તમામ પાસાઓની વિગતવાર ચર્ચા કરી છે.
4 અલગ-અલગ બિલ લાવવાની તૈયારી
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર આ પ્રક્રિયાને વધુ ચોકસાઈથી અમલમાં મૂકવા માટે વિધાનસભામાં કુલ 4 જુદા જુદા વિધેયકો (Bills) લાવવાની યોજના બનાવી રહી છે. આજે યોજાનારી કામકાજ સલાહકાર કમિટીની બેઠકમાં આ અંગે ગંભીર ચર્ચા થશે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય છે કે કાયદાકીય પ્રક્રિયા એટલી મજબૂત હોય કે તેમાં કોઈ ત્રુટી ન રહે.
યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ એટલે શું?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, યુનિફોર્મ સિવિલ કોડનો અર્થ છે દેશ કે રાજ્યના તમામ નાગરિકો માટે, પછી તે ગમે તે ધર્મ કે સમુદાયના હોય, એકસમાન કાયદો હોવો. ભારતીય બંધારણની કલમ 44 મુજબ, રાજ્ય સમગ્ર દેશમાં નાગરિકો માટે સમાન નાગરિક સંહિતા સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરશે.
હાલમાં અલગ-અલગ ધર્મોમાં લગ્ન, મિલકતની વહેંચણી અને દત્તક લેવા જેવા વિષયો પર પર્સનલ લો (વ્યક્તિગત કાયદા) અમલમાં છે. UCC આવ્યા બાદ આ તમામ બાબતો માટે માત્ર એક જ કાયદો લાગુ થશે જે સંસદ કે વિધાનસભા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવ્યો હશે.
કાયદો લાગુ થવાથી શું ફેરફાર આવશે?
UCC લાગુ થવાથી સામાજિક માળખામાં કેટલાક મહત્વના ફેરફારો જોવા મળી શકે છે:
લગ્ન અને છૂટાછેડા: તમામ ધર્મો માટે લગ્ન અને છૂટાછેડાના નિયમો એકસરખા રહેશે. કાયદાકીય છૂટાછેડા લીધા વગર બીજા લગ્ન કરવા પર પ્રતિબંધ રહેશે.
મિલકતમાં અધિકાર: વારસામાં મળતી મિલકતના ભાગ પાડતી વખતે હવે ધાર્મિક કાયદાઓ (જેમ કે શરિયત) ને બદલે સમાન કાયદો લાગુ થશે. ખાસ કરીને પુત્રીઓના મિલકત અધિકારો વધુ સુરક્ષિત બનશે.
દત્તક લેવાના નિયમો: બાળકને દત્તક લેવાની પ્રક્રિયા પણ તમામ સમુદાયો માટે સમાન બની જશે.
ધાર્મિક સ્વતંત્રતા યથાવત: આ કાયદાથી લોકોના ખાનપાન, પૂજા કરવાની પદ્ધતિ કે ડ્રેસિંગ સ્ટાઈલ પર કોઈ જ અસર નહીં પડે. તે માત્ર સિવિલ બાબતો પુરતો મર્યાદિત રહેશે.
ઉત્તરાખંડ બાદ ગુજરાત બીજું મોટું રાજ્ય બનશે?
ઉલ્લેખનીય છે કે, ઉત્તરાખંડ સ્વતંત્ર ભારતનું એવું પ્રથમ રાજ્ય છે જેણે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ કર્યો છે. ત્યાં લગ્ન-નિકાહ, સંપત્તિ અને લિવ-ઇન રિલેશનશિપની નોંધણી જેવા મુદ્દાઓ પર કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. ઉત્તરાખંડના મોડેલમાં રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને એસડીએમ સ્તરના અધિકારીઓને જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. ગુજરાત સરકાર પણ આ રિપોર્ટના આધારે પોતાના સ્તરે મજબૂત અમલીકરણ માટે બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરી રહી છે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી દિવસોમાં વિધાનસભા સત્ર દરમિયાન આ 4 બિલ ક્યારે રજૂ થાય છે અને તેમાં કઈ કઈ વિશિષ્ટ જોગવાઈઓ ઉમેરવામાં આવે છે. એક વાત નક્કી છે કે આ રિપોર્ટ સોંપાયા બાદ ગુજરાતમાં કાનૂની સમાનતાની દિશામાં એક નવો અધ્યાય શરૂ થવા જઈ રહ્યો છે.
