કેન્દ્ર સરકાર લોકસભાની બેઠકો 543થી વધારીને 850 કરવા માટે ‘બંધારણ (131મો સુધારો) બિલ, 2026’ લાવી રહી છે. 16 એપ્રિલે સંસદમાં આ ઐતિહાસિક બિલ પર ચર્ચા થશે. જાણો તેની સંપૂર્ણ વિગત.
નવી દિલ્હી, બુધવાર
ભારતીય લોકશાહીના ઇતિહાસમાં એક ખૂબ જ મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકાર સંસદના નીચલા ગૃહ એટલે કે લોકસભાની સભ્ય સંખ્યામાં ધરખમ વધારો કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. મળેલી માહિતી મુજબ, હવે લોકસભાની બેઠકો 543થી વધારીને 850 કરવામાં આવી શકે છે. આ માટે સરકારે ‘બંધારણ (131મો સુધારો) બિલ, 2026’નો ડ્રાફ્ટ પણ તૈયાર કરી લીધો છે અને સાંસદો સાથે તેની વિગતો શેર કરવામાં આવી છે.
શું છે આ નવા બિલમાં?
સરકાર દ્વારા લાવવામાં આવનાર આ 131મા બંધારણીય સુધારા બિલમાં લોકસભાની કુલ બેઠકોની મર્યાદા વધારીને 850 કરવાની જોગવાઈ છે. આ ફેરફાર પાછળનું મુખ્ય કારણ આગામી વસતી ગણતરી અને તેના આધારે થનારું બેઠકોનું સીમાંકન છે. લાંબા સમયથી પડતર રહેલા મતવિસ્તારોના પુનર્ગઠન માટે આ બિલ એક પાયાનું પગલું સાબિત થશે.
આ બિલના અમલીકરણ સાથે જ ભાષાકીય અને પ્રાદેશિક પ્રતિનિધિત્વનું નવું માળખું તૈયાર થશે, જે દેશના દરેક ખૂણાના લોકોને સંસદમાં યોગ્ય સ્થાન અપાવશે.
મહિલા અનામત માટે પણ માર્ગ મોકળો થશે
લોકસભામાં બેઠકોની સંખ્યા વધવાની સાથે જ દાયકાઓથી જેની રાહ જોવાઈ રહી છે તે ‘મહિલા અનામત બિલ’ના અમલીકરણની પ્રક્રિયા પણ તેજ બનશે. આગામી 16 એપ્રિલના રોજ સંસદમાં આ મુદ્દે ખાસ ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. આ દિવસે સરકાર મહિલા અનામત બિલની સાથે લોકસભાની બેઠકો વધારવાનો પ્રસ્તાવ પણ રજૂ કરી શકે છે.
આ મહત્વપૂર્ણ અવસરે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ સંસદને સંબોધિત કરશે. સરકાર આ યોજના હેઠળ ત્રણ મુખ્ય પાસાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે:
બંધારણીય સુધારો બિલ.
સીમાંકન કાયદાને લગતું બિલ.
કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશો માટે સક્ષમ બિલ.
હાલની સ્થિતિ શું છે?
ભારતીય બંધારણના વર્તમાન માળખા મુજબ, લોકસભામાં રાજ્યોમાંથી 530 અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી 20 સભ્યો હોઈ શકે છે. જોકે, સીમાંકન પંચ દ્વારા અત્યાર સુધી કુલ બેઠકોની સંખ્યા 543 નક્કી કરવામાં આવી છે. લાંબા સમયથી આ સંખ્યા સ્થિર હતી, પરંતુ વધતી જતી વસતી અને ભૌગોલિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને હવે તેમાં મોટા ફેરફારની તૈયારી છે.
સીમાંકન કેમ જરૂરી છે?
ભારતમાં છેલ્લે બેઠકોનું નિર્ધારણ જૂની વસતી ગણતરી મુજબ થયું હતું. હવે જ્યારે નવી વસતી ગણતરીના આંકડા સામે આવશે, ત્યારે અનેક વિસ્તારોમાં વસતીનું પ્રમાણ બદલાયું હશે. સીમાંકન પ્રક્રિયા દ્વારા દરેક સાંસદના મતવિસ્તારમાં મતદારોનું સમાન સંતુલન જળવાય અને લોકોને વધુ સારી રીતે પ્રતિનિધિત્વ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે. સરકારે આ બિલની નકલો સાંસદોને વહેંચી દીધી છે, જેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે 16-17 એપ્રિલના રોજ સંસદમાં ભારે હલચલ જોવા મળશે અને દેશને એક નવું સંસદીય માળખું મળી શકે છે.
લોકસભાની બેઠકો 850 સુધી પહોંચવાથી ભારતની સંસદીય વ્યવસ્થા વધુ વ્યાપક બનશે. આ પગલાથી નવા ચહેરાઓને તક મળશે અને ખાસ કરીને મહિલા અનામત લાગુ થવાથી રાજકારણમાં મહિલાઓની ભાગીદારીમાં મોટો ઉછાળો આવશે. આ બિલ ભારતના ભવિષ્યના રાજકારણ માટે પાયાનો પથ્થર સાબિત થઈ શકે છે.
