ભારત અને નેપાળ વચ્ચે ચાલી રહેલા સરહદ વિવાદમાં નવો વળાંક આવ્યો છે. નેપાળના PM બાલેન્દ્ર શાહે આ વિવાદ ઉકેલવા બ્રિટનને સામેલ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જાણો શું છે ભારતનું સ્પષ્ટ વલણ.
નેપાળ, સોમવાર
ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના વર્ષો જૂના સરહદ વિવાદમાં હવે એક નવો અને ચોંકાવનારો વળાંક આવ્યો છે. નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહે રવિવારે એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપીને સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત સાથેના સરહદના પ્રશ્નો ‘ટેબલ ટોક’ અને રાજદ્વારી પ્રયાસો દ્વારા ઉકેલવામાં આવશે. પરંતુ સૌથી મોટી વાત એ છે કે, તેમણે આ વિવાદમાં બ્રિટન (UK) ને વચ્ચે લાવવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે.
બ્રિટનને સામેલ કરવાનું શું છે કારણ?
નેપાળના પીએમ બાલેન્દ્ર શાહનું માનવું છે કે અત્યારની સરહદો બ્રિટિશ શાસનકાળ દરમિયાન નક્કી થઈ હતી, તેથી તેમની ભૂમિકા મહત્વની છે. તેમના મતે, બ્રિટિશરો જ્યારે ભારત છોડીને ગયા, ત્યારે તેઓ આ સરહદની સમસ્યા આવનારી પેઢીઓ માટે એમને એમ છોડી ગયા હતા. આ જ કારણસર શાહે કહ્યું છે કે, અમને લાગે છે કે ઇંગ્લેન્ડે પણ આ મુદ્દે ચિંતિત હોવું જોઈએ. જોકે, તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું કે આ તમામ મુદ્દાઓ રાજદ્વારી માધ્યમો અને ટેબલ ટોકથી જ ઉકેલવામાં આવશે.
વિવાદનો ઇતિહાસ અને અત્યારની સ્થિતિ
નેપાળ અને ભારત વચ્ચે આ મામલે રાજદ્વારી નોટ્સની આપ-લે થઈ ચૂકી છે. બંને દેશો એક એવા રોડમેપ પર સહમત થયા છે, જેમાં બંને તરફના ઈતિહાસકારો, સર્વેયરો અને નિષ્ણાતો વિવાદિત વિસ્તારોના ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક રેકોર્ડ્સની તપાસ કરશે. નોંધનીય છે કે મુખ્ય વિવાદ કાલાપાની, લિપુલેખ અને લિમ્પિયાધુરા જેવા વિસ્તારોને લઈને ચાલી રહ્યો છે. વર્ષ 2020માં નેપાળે પોતાનો નવો સુધારેલો રાજકીય નકશો પ્રકાશિત કરીને આ વિસ્તારોને નેપાળનો હિસ્સો ગણાવ્યા હતા. જોકે, ભારતે તે સમયે જ આ પગલાને ફગાવી દેતા કહ્યું હતું કે આ નકશામાં ભારતીય પ્રદેશના ભાગો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
ભારતનો સચોટ જવાબ અને વલણ
ભારત સરકારે તાજેતરમાં ફરીથી સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે નેપાળ સાથેના તમામ દ્વિપક્ષીય અને સરહદી મુદ્દાઓ પર વાતચીત અને કૂટનીતિ દ્વારા જોડાવા માટે તૈયાર છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે કૈલાશ માનસરોવર યાત્રાને લઈને નેપાળના દાવાઓનો સ્પષ્ટ જવાબ આપ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે લિપુલેખ પાસ વર્ષ 1954 થી કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટેનો લાંબા સમયથી ચાલતો માર્ગ છે, અને આ રસ્તેથી યાત્રા દાયકાઓથી ચાલી રહી છે. આ કોઈ નવી ઘટના નથી. નેપાળના પ્રાદેશિક દાવાઓ પર તેમણે વધુમાં કહ્યું કે આવા દાવાઓ ન તો ન્યાયી છે અને ન તો કોઈ ઐતિહાસિક તથ્યો કે પુરાવાઓ પર આધારિત છે. આવા એકપક્ષીય અને કૃત્રિમ દાવાઓ ભારત માટે અસ્વીકાર્ય છે.
ટૂંકમાં, નેપાળના પીએમ બાલેન્દ્ર શાહ સરહદ વિવાદના ઉકેલ માટે ઇતિહાસકારોની કમિટીની સાથે બ્રિટનને પણ સામેલ કરવા માગે છે. પરંતુ ભારત અગાઉ પણ સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યું છે અને આજે પણ પોતાની નીતિ પર અડગ છે કે સરહદના મુદ્દાઓ બંને દેશો વચ્ચેની સમજૂતી મુજબ માત્ર રાજદ્વારી સંવાદ દ્વારા જ ઉકેલાવા જોઈએ.
