12 વર્ષ બાદ ઇરાકે ફરી શરૂ કરી 960 કિમી લાંબી ઓઇલ પાઇપલાઇન, ભારતને શું થશે ફાયદો? જાણો સમગ્ર મામલો

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં દરિયાઈ પરિવહન પર ઊભા થયેલા જોખમો વચ્ચે ઇરાકે મોટું વ્યૂહાત્મક પગલું ભર્યું છે.

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં દરિયાઈ પરિવહન પર ઊભા થયેલા જોખમો વચ્ચે ઇરાકે મોટું વ્યૂહાત્મક પગલું ભર્યું છે. ઇરાકે 12 વર્ષથી બંધ પડેલી કિર્કુક-જેયહાન ઓઇલ પાઇપલાઇન ફરી શરૂ કરી છે. આશરે 960 કિલોમીટર લાંબી આ પાઇપલાઇન દ્વારા ઇરાકનું ક્રૂડ ઓઇલ તુર્કી થઈને ભૂમધ્ય સમુદ્રના બંદર સુધી પહોંચશે.

આ નિર્ણય ભારત માટે પણ મહત્વનો છે. કારણ કે ભારત ઇરાક પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદે છે. નવી નિકાસ વ્યવસ્થાથી વૈશ્વિક બજારમાં તેલના પુરવઠાને વૈકલ્પિક માર્ગ મળી શકે છે.

2014થી બંધ હતી પાઇપલાઇન

ઇરાકની કિર્કુક-જેયહાન પાઇપલાઇન વર્ષ 2014માં બંધ થઈ હતી. તે સમયે ઇસ્લામિક સ્ટેટ (ISIS)ના વારંવારના હુમલાઓને કારણે પાઇપલાઇનના માળખાને નુકસાન પહોંચ્યું હતું. ત્યારથી આ માર્ગે તેલની નિકાસ અટકી ગઈ હતી.

હવે જરૂરી મરામત, પુનઃસ્થાપન અને ટેકનિકલ પરીક્ષણો પૂર્ણ થયા બાદ 17 નવેમ્બર, 2026થી ફરી તેલનું પમ્પિંગ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.

દરરોજ કેટલું તેલ મોકલવામાં આવશે?

ઇરાકના તેલ મંત્રી બાસિમ મોહમ્મદ ખુદૈરે જણાવ્યું છે કે શરૂઆતમાં આ પાઇપલાઇન મારફતે દરરોજ 1.20 લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલની નિકાસ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ ધીમે ધીમે ક્ષમતા વધારીને દરરોજ 5 લાખ બેરલ સુધી પહોંચાડવાની યોજના છે.

આ પાઇપલાઇન ઉત્તર ઇરાકના તેલ ક્ષેત્રોને તુર્કીના ભૂમધ્ય સમુદ્રના કિનારે આવેલા જેયહાન બંદર સાથે જોડે છે. આ માર્ગથી ઇરાકને દક્ષિણના બંદરો અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળશે.

ભારત માટે આ પાઇપલાઇન કેમ મહત્વની?

ભારત વિશ્વના મોટા ક્રૂડ ઓઇલ આયાતકાર દેશોમાં સામેલ છે. દેશની ઊર્જા જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશી તેલ પર નિર્ભર છે.ભારતના બગદાદ સ્થિત દૂતાવાસના આંકડા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ઇરાકે ભારતને 47.11 મિલિયન મેટ્રિક ટન ક્રૂડ ઓઇલ પૂરું પાડ્યું હતું. ભારતની કુલ તેલ આયાતના મૂલ્યમાં તેનો હિસ્સો 19.16 ટકા હતો. રશિયા બાદ ઇરાક ભારતનો બીજો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાયર રહ્યો છે.

આથી ઇરાકની નિકાસ વ્યવસ્થામાં સુધારો ભારત માટે પણ મહત્વનો છે. ઇરાકને તેલ વેચવા માટે વધુ એક માર્ગ મળશે. પરિણામે પુરવઠામાં અડચણો ઊભી થાય ત્યારે વૈશ્વિક બજારમાં વિકલ્પો વધવાની શક્યતા છે.

પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટશે?

પાઇપલાઇન ફરી શરૂ થવાથી ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ તાત્કાલિક ઘટી જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. ઇંધણના ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, ડોલર સામે રૂપિયાની સ્થિતિ, આયાત ખર્ચ અને કર સહિતના અનેક પરિબળો પર આધારિત છે.

જોકે, ઇરાકને તેલ નિકાસ માટે વૈકલ્પિક માર્ગ મળવાથી પુરવઠાની સુરક્ષા મજબૂત થઈ શકે છે. જો આ માર્ગે નિકાસનું પ્રમાણ વધે અને વૈશ્વિક બજારમાં ઉપલબ્ધ તેલનો જથ્થો વધે, તો લાંબા ગાળે ભાવ પર સકારાત્મક અસર થવાની શક્યતા છે.

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા પરિવહન માર્ગોમાંથી એક છે. પશ્ચિમ એશિયાના અનેક દેશોનું ક્રૂડ ઓઇલ આ માર્ગેથી દુનિયાના બજારો સુધી પહોંચે છે.

પ્રાદેશિક સંઘર્ષને કારણે અહીં દરિયાઈ પરિવહન ખોરવાય તો તેલના પુરવઠા અને ભાવ પર અસર થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ઇરાકની કિર્કુક-જેયહાન પાઇપલાઇન વૈકલ્પિક નિકાસ માર્ગ તરીકે મહત્વ ધરાવે છે.

આ પાઇપલાઇન ફરી શરૂ થવાથી ઇરાકને નિકાસના નવા વિકલ્પ સાથે આર્થિક આવક વધારવાની તક મળશે. ભારત જેવા મોટા આયાતકાર દેશો માટે પણ પુરવઠાના વૈકલ્પિક માર્ગોનું મહત્વ વધશે.

RAO GARIMA
Author: RAO GARIMA

Leave a Comment

Read More

error: Content is protected !!