આ પહેલીવાર નથી જ્યારે સરકારે OTT પ્લેટફોર્મ્સ પર કડક કાર્યવાહી કરી હોય. માર્ચમાં પણ મંત્રાલયે અશ્લીલ સામગ્રી પ્રકાશિત કરવા બદલ 18 OTT પ્લેટફોર્મ્સની 19 વેબસાઇટ્સ, 10 એપ્સ અને 57 સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
નવી દિલ્હી, શુક્રવાર
ભારત સરકારે તાજેતરમાં 25 ઓવર-ધ-ટોપ પ્લેટફોર્મ પર તાત્કાલિક અસરથી પ્રતિબંધ મૂકવાનો આદેશ આપ્યો છે, જેમાં ULLU અને ALT Balaji જેવા જાણીતા નામોનો સમાવેશ થાય છે. આ કાર્યવાહી અશ્લીલ અને આપત્તિજનક કન્ટેન્ટ પ્રસારિત કરવા બદલ કરવામાં આવી છે. આ નિર્ણય ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓને આ પ્લેટફોર્મ્સની ભારતમાં જાહેર પહોંચને બ્લોક કરવા માટે અધિકૃત નિર્દેશ જારી કરીને અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે.
કેમ 25 OTT પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો?
માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્લેટફોર્મ્સ પર અશ્લીલતા ફેલાવવા અને વિતરણ કરવા બદલ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. સરકારના મતે, આ એપ્સ અને તેમની વેબસાઇટ્સ ભારતીય કાયદાઓ અને સાંસ્કૃતિક ધોરણોનું ઉલ્લંઘન કરી રહી હતી.
કયા કાયદાઓ હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી?
IT એક્ટ, 2000 (કલમ 67): ઇન્ટરનેટ પર અશ્લીલ સામગ્રી પ્રકાશિત કરવી અથવા ફેલાવવી એ કાનૂની ગુનો છે.
IT એક્ટ, 2000 (કલમ 67A): ઇન્ટરનેટ પર જાતીય પ્રવૃત્તિ સંબંધિત વીડિયોઝ અથવા સામગ્રી પોસ્ટ કરવી ગેરકાયદે છે.
ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023 (કલમ 294): જાહેર સ્થળોએ અશ્લીલ કૃત્યો કરવાં અથવા અશ્લીલ શબ્દોનો ઉપયોગ કરવો એ સજાપાત્ર ગુનો છે.
મહિલાઓનું અશ્લીલ પ્રતિનિધિત્વ (પ્રતિબંધ) એક્ટ 1986 (કલમ 4): કોઈપણ માધ્યમ દ્વારા મહિલાઓને અશ્લીલ અથવા અપમાનજનક રીતે દર્શાવવી એ કાનૂની ગુનો છે.
કઈ એપ્સ પ્રતિબંધના દાયરામાં આવી?
સરકારની તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે આ પ્લેટફોર્મ્સ વાંધાજનક, ગેરકાયદે અને અનૈતિક સામગ્રી પ્રસારિત કરી રહ્યાં હતાં. પ્રતિબંધિત કરાયેલા મુખ્ય પ્લેટફોર્મ્સમાં ULLU, ALT Balaji, Big Shots App, Desiflix, Boomex, Navarasa Lite, Gulab App, Kangan App, Bull App, Jalva App, Wow Entertainment, Look Entertainment, Hitprime, Feneo, ShowX, Sol Talkies, Adda TV, HotX VIP, Hulchul App, MoodX, NeonX VIP, Fugi, Mojflix, Triflicks નો સમાવેશ થાય છે. આ પ્લેટફોર્મ્સ પર “લાઇટ એડલ્ટ” અથવા “સોફ્ટ પોર્ન” સામગ્રી ઉપલબ્ધ હોવાની સતત ફરિયાદો મળી રહી હતી.
માર્ચમાં પણ થઈ હતી કાર્યવાહી
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે સરકારે OTT પ્લેટફોર્મ્સ પર કડક કાર્યવાહી કરી હોય. માર્ચમાં પણ મંત્રાલયે અશ્લીલ સામગ્રી પ્રકાશિત કરવા બદલ 18 OTT પ્લેટફોર્મ્સની 19 વેબસાઇટ્સ, 10 એપ્સ અને 57 સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
OTT પ્લેટફોર્મ્સ અને સ્વ-નિયમન
વર્ષ 2020માં નેટફ્લિક્સ, એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયો સહિત 15 OTT પ્લેટફોર્મ્સે સ્વ-નિયમન કોડ બનાવ્યો હતો. ઇન્ટરનેટ અને મોબાઈલ એસોસિયેશન ઓફ ઇન્ડિયા (IAMAI) એ જણાવ્યું હતું કે આ નિયમન સંહિતા વિવિધ વય જૂથોના લોકો માટે સામગ્રીના વિતરણ અને પ્રેક્ષકોને યોગ્ય સામગ્રી પ્રદાન કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. જોકે, આ સ્વ-નિયમન કોડનું પાલન ન થતાં સરકારે કડક પગલાં લીધા છે.
ભારતમાં OTTનો ઉદય
ભારતમાં OTTની શરૂઆત 2008માં થઈ હતી જ્યારે રિલાયન્સ એન્ટરટેઇનમેન્ટ દ્વારા પ્રથમ OTT પ્લેટફોર્મ ‘Bigflix’ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યાર પછી, 2010માં Digivive એ ‘NextGTV’ નામની ભારતની પ્રથમ OTT મોબાઇલ એપ્લિકેશન લોન્ચ કરી.
IPL લાઇવ સ્ટ્રીમિંગથી OTTની લોકપ્રિયતામાં વધારો થયો. 2013 અને 2014માં NexGTv IPL મેચોનું લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ કરનારી પહેલી એપ બની. 2015માં IPLના લાઇવ સ્ટ્રીમિંગથી Hotstar (હવે Disney+Hotstar) દેશનું સૌથી લોકપ્રિય OTT પ્લેટફોર્મ બન્યું.
2013માં Ditto TV અને Sony Liv જેવી એપ્સ પણ લોન્ચ કરવામાં આવી, જેનાથી OTT પર Star, Sony, Viacom અને Zee જેવી ચેનલો પર પ્રસારિત થતા શોનું સ્ટ્રીમિંગ શરૂ થયું. આનાથી દર્શકોને તેમની મનપસંદ સામગ્રી ગમે ત્યારે અને ગમે ત્યાં જોવાની સુવિધા મળી, જેના કારણે OTT પ્લેટફોર્મ્સનો વ્યાપક વિકાસ થયો.
