કોઈ લક્ષણો ન દેખાય તો પણ સમયસર હેલ્થ સ્ક્રીનિંગ કેમ જરૂરી? જાણો બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટ્રોલ અને શુગર ટેસ્ટ અંગે નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
ઉંમર વધવાની સાથે શરીરમાં થતા નાના-મોટા ફેરફારો પર ધ્યાન આપવું ખૂબ જ જરૂરી બની જાય છે. ઘણી બીમારીઓ એવી હોય છે, જેના શરૂઆતના તબક્કામાં કોઈ ખાસ લક્ષણો જોવા મળતા નથી, પરંતુ નિયમિત ટેસ્ટ કરાવવાથી તેના સંકેતો સમયસર મળી શકે છે. આ જ કારણ છે કે સમય-સમય પર સામાન્ય હેલ્થ ચેકઅપ કરાવવું ફાયદાકારક સાબિત થાય છે. જોકે, 30 વર્ષની ઉંમરે દરેક વ્યક્તિને તમામ પ્રકારના ટેસ્ટ કરાવવાની જરૂર હોતી નથી. પરિવારમાં બીમારીનો ઇતિહાસ, વજન, ખાનપાન, જીવનશૈલી અને જૂના રિપોર્ટ્સના આધારે ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ યોગ્ય ટેસ્ટની પસંદગી કરવી જોઈએ.
બ્લડ પ્રેશરની નિયમિત તપાસ અનિવાર્ય
બ્લડ પ્રેશર વધવા પર શરૂઆતમાં કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી, તેથી માત્ર માથાનો દુખાવો કે બેચેની થાય ત્યારે જ તપાસ કરાવવી પૂરતી નથી. હેલ્થ ચેકઅપ દરમિયાન બ્લડ પ્રેશર મપાવવું એ સૌથી સરળ રીત છે, જેથી સમયસર હાઇપરટેન્શન પકડી શકાય. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, 18 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના તમામ પુખ્ત વયના લોકો માટે હાઈ બ્લડ પ્રેશરનું નિયમિત સ્ક્રીનિંગ જરૂરી છે. જો પ્રારંભિક તપાસમાં રીડિંગ વધુ આવે, તો ડૉક્ટર ઘરે બ્લડ પ્રેશર મોનિટર કરવાની અથવા ફરીથી તપાસ કરવાની સલાહ આપી શકે છે.
કોલેસ્ટ્રોલ અને લિપિડ પ્રોફાઇલ ટેસ્ટ
શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ વધ્યું છે કે નહીં, તે માત્ર લેબોરેટરી ટેસ્ટ દ્વારા જ જાણી શકાય છે કારણ કે હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ પણ સાયલન્ટ હોય છે. આ માટે બ્લડ સેમ્પલ દ્વારા સામાન્ય લિપિડ પ્રોફાઇલ ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે. CDC (સેન્ટર્સ ફોર ડીસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન) અનુસાર, સામાન્ય રીતે તંદુરસ્ત પુખ્ત વયના લોકોએ દર 4 થી 6 વર્ષમાં એકવાર કોલેસ્ટ્રોલની તપાસ કરાવવી જોઈએ. જો હૃદયરોગ, ડાયાબિટીસ અથવા પરિવારમાં હાઈ કોલેસ્ટ્રોલની હિસ્ટ્રી હોય, તો આ ટેસ્ટ વધુ વાર કરાવવાની જરૂર પડી શકે છે.
બ્લડ શુગર અને HbA1c ટેસ્ટિંગ
બ્લડ શુગર ટેસ્ટ શરીરના તાત્કાલિક ગ્લુકોઝ લેવલને દર્શાવે છે, જ્યારે HbA1c ટેસ્ટ છેલ્લા બે-ત્રણ મહિનાના સરેરાશ બ્લડ શુગર લેવલની વિગતો આપે છે. 30 વર્ષની ઉંમરે સામાન્ય રીતે દરેક વ્યક્તિને ડાયાબિટીસ ટેસ્ટની જરૂર હોતી નથી. જોકે, વધારે વજન, સ્થૂળતા અથવા પરિવારમાં ડાયાબિટીસનો ઇતિહાસ હોય તો ડૉક્ટર વહેલી તપાસની ભલામણ કરે છે. યુએસ પ્રિવેન્ટિવ સર્વિસીસ ટાસ્ક ફોર્સ (USPSTF) પણ લક્ષણો વગરના 35 થી 70 વર્ષની વયના વધુ વજન ધરાવતા લોકો માટે પ્રી-ડાયાબિટીસ અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ સ્ક્રીનિંગની સલાહ આપે છે.
બોડી માસ ઇન્ડેક્સ (BMI) અને કમરનો ઘેરાવો
માત્ર વજનથી ફિટનેસ નક્કી કરી શકાતી નથી, પરંતુ ઊંચાઈ અને વજનના આધારે કાઢવામાં આવતો BMI શરીરનું સંતુલન સમજવામાં મદદ કરે છે. આ ઉપરાંત કમરનો ઘેરાવો માપવો પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે પેટની આસપાસની ચરબી હૃદયરોગ અને મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમ જેવા ઘણા સ્વાસ્થ્ય જોખમો સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે. જો અચાનક વજન ઘટતું હોય કે ઝડપથી વધતું હોય, તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
જરૂરિયાત મુજબ જ કરાવો વધારાના ટેસ્ટ
30 વર્ષની ઉંમરે પહોંચતા જ દરેક વ્યક્તિએ ECG, ફૂલ બોડી સ્કેન કે મોંઘા ટેસ્ટ કરાવવાની જરૂર નથી. કયો ટેસ્ટ કરાવવો તે વ્યક્તિની શારીરિક સ્થિતિ, દૈનિક ટેવો, લક્ષણો અને ફેમિલી હિસ્ટ્રી પર આધાર રાખે છે. તેથી કોઈ પણ પેકેજ પસંદ કરવા કરતાં ડૉક્ટરની સલાહ લઈને જરૂરી હેલ્થ ચેકઅપ કરાવવું વધુ યોગ્ય છે. નિયમિત તપાસનો હેતુ માત્ર બીમારી શોધવાનો નથી, પરંતુ ભાવિ જોખમોને સમયસર ઓળખીને જીવનશૈલી સુધારવાનો છે.
