ઝોહોના ફાઉન્ડર શ્રીધર વેમ્બુએ AIના વધતા વીજળીના વપરાશ પર ખતરનાક ચેતવણી આપી છે. જાણો કેવી રીતે AI ડેટા સેન્ટર વીજળીના બિલ વધારી રહ્યા છે અને ભારતમાં પાવર ગ્રીડ પર બ્લેકઆઉટનું જોખમ ઊભું કરી રહ્યા છે, તેમજ તેનો ઉકેલ શું છે.
નવી દિલ્હી, બુધવાર
અત્યાર સુધી તમે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ના અઢળક ફાયદાઓ વિશે સાંભળ્યું હશે, પણ શું તમે જાણો છો કે આ જ AI તમારા ઘરમાં વીજળી કાપ માટે જવાબદાર બની શકે છે? આ કોઈ કાલ્પનિક વાત નથી, પણ એક આવનારો સંકટ છે, જેની ચેતવણી ઝોહોના ફાઉન્ડર શ્રીધર વેમ્બુએ આપી છે.
તેમણે તાજેતરમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું કે AI મોડલ્સ એટલી મોટી માત્રામાં વીજળીનો વપરાશ કરી રહ્યા છે કે વીજળીના બિલ આસમાને પહોંચી રહ્યા છે અને ઇલેક્ટ્રિક ગ્રીડ તૂટવાના આરે છે.
અમેરિકામાં 60% સુધી વધ્યા બિલ, ભારતમાં પણ જોખમ
વેમ્બુએ આ વાતને સમજાવતા અમેરિકાનું ઉદાહરણ આપ્યું. તેમના કહેવા પ્રમાણે, અમેરિકાના એથન્સ, જ્યોર્જિયામાં 2023થી અત્યાર સુધીમાં વીજળીના ભાવમાં 60% જેટલો વધારો થયો છે. આ વધારો ત્યાં સ્થાપિત થયેલા AI ડેટા સેન્ટરોના કારણે થયો છે. તેમણે ભારતીય સંદર્ભમાં પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી: “ભલે આપણે બધા GPUs ખરીદી લઈએ, પણ આપણે વીજળીનું બિલ નહીં ભરી શકીએ. આપણે ઘરો અને ફેક્ટરીઓને નુકસાન ન પહોંચાડી શકીએ.” તેમનું માનવું છે કે આજનો AI ઘણો વીજળીનો બગાડ કરનારો છે, અને ભારતે તેના ડિજિટલ માળખા વિશે ફરીથી વિચારવું પડશે.
ભારતીય ડેટા સેન્ટર પર વધતો બોજ
ભારતમાં ડેટા સેન્ટરની ક્ષમતા 2024માં 1.2 ગીગાવાટ હતી, જે 2030 સુધીમાં પાંચ ગણાથી વધુ વધીને 5 ગીગાવાટ સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. AIનો વધતો ઉપયોગ 2030 સુધીમાં દર વર્ષે 40થી 50 ટેરાવોટ પ્રતિ કલાક વીજળી ખર્ચી શકે છે. આટલી મોટી માત્રામાં વીજળીની માંગ આપણા પાવર સિસ્ટમ પર મોટો બોજ નાખશે. વેમ્બુ અનુસાર, જો સ્વચ્છ ઉર્જા (સોલાર, પવન)નો વિકાસ ધીમો રહે તો દેશને દર વર્ષે 6 ટેરાવોટ પ્રતિ કલાક વીજળીની અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
સામાન્ય માણસને થશે અસર: બ્લેકઆઉટનો ડર
જો આ સ્થિતિ ચાલુ રહી તો ગરમીની લહેર હોય કે AIની પ્રવૃત્તિમાં વધારો થાય, બ્લેકઆઉટનું જોખમ વધી જશે. ખાસ કરીને જ્યાં AI ડેટા સેન્ટર વધુ હશે, ત્યાં સ્થાનિક ગ્રીડ આ માંગને પૂરી કરી શકશે નહીં. પરિણામ એ આવશે કે સામાન્ય લોકોને વીજળી કાપનો સામનો કરવો પડશે, જે ઘરો અને નાની ફેક્ટરીઓ બંનેને અસર કરશે.
વેમ્બુનો સ્પષ્ટ ઉકેલ
શ્રીધર વેમ્બુએ આ સંકટનો ઉકેલ પણ આપ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે ઓછી વીજળીનો વપરાશ કરનાર AI ભારતે એવી AI ટેકનોલોજી વિકસાવવી પડશે જે ઓછી વીજળી વાપરીને વધુ કામ કરી શકે. વર્તમાન મોડલ્સ લાંબા ગાળા માટે ટકાઉ નથી. સૌર અને પવન ઊર્જા જેવા પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોતોમાં રોકાણ વધારવું અનિવાર્ય છે. સાથે ડેટા સેન્ટરો એવી જગ્યાઓ પર સ્થાપિત કરવા જોઈએ જ્યાં વીજળીની સપ્લાય પૂરતી હોય અને સ્થાનિક લોકો પર બિનજરૂરી બોજ ન પડે.
AI ટેક્નોલોજીનું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ છે, પણ તેના ઉર્જા વપરાશની ચિંતા વાસ્તવિક છે. સમય આવી ગયો છે કે ભારતીય નીતિ નિર્માતાઓ અને ટેક કંપનીઓ આ ગંભીર ચેતવણીને ધ્યાન પર લે અને વીજળી બચાવતા AI મોડલ્સ તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે.
