છેલ્લા સાત વર્ષમાં ભારતમાં મહિલાઓના રોજગાર દરમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જે 22% થી વધીને 40.3% થયો છે. જાણો આ બદલાવ પાછળના મુખ્ય કારણો અને ભવિષ્ય માટેના લક્ષ્યો.
અમદાવાદ, ગુરૂવાર
આધુનિક ભારતમાં, મહિલાઓ દરેક ક્ષેત્રે પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી રહી છે અને દેશના વિકાસમાં સક્રિયપણે યોગદાન આપી રહી છે. તાજેતરના આંકડા આ હકીકતને વધુ મજબૂત બનાવે છે. શ્રમ મંત્રાલયના રિપોર્ટ મુજબ, છેલ્લા સાત વર્ષમાં ભારતમાં મહિલાઓના રોજગાર દરમાં જબરદસ્ત ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
2017-18માં મહિલાઓનો રોજગાર દર 22% હતો, જે વધીને 2023-24માં 40.3% પર પહોંચી ગયો છે. આ લગભગ બમણો વધારો દેશમાં મહિલાઓની આર્થિક સ્વતંત્રતા અને સશક્તિકરણ તરફ એક મોટું પગલું છે. આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે મહિલાઓ હવે માત્ર ઘરેલું જવાબદારીઓ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ વર્કફોર્સમાં પણ મોટા પાયે જોડાઈ રહી છે.
ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં પ્રગતિ
આ વધારો ગ્રામીણ અને શહેરી એમ બંને વિસ્તારોમાં જોવા મળ્યો છે, પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તે વધુ નોંધપાત્ર છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મહિલા રોજગારમાં 96%નો ગ્રોથ થયો છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં આ આંકડો 43% રહ્યો છે. આ પરિવર્તન પાછળ સરકારની વિવિધ યોજનાઓ અને પોલિસીઓનો મોટો ફાળો છે, જે મહિલાઓને આત્મનિર્ભર બનાવવા પર ફોકસ કરે છે.
મહિલા એન્ટરપ્રેન્યોરશિપને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા ઘણી સ્કીમ્સ ચલાવવામાં આવી રહી છે. એક અંદાજ મુજબ, 15 મંત્રાલયોની 70 સેન્ટ્રલ સ્કીમ્સ અને 400થી વધુ સ્ટેટ-લેવલ સ્કીમ્સ મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહિત કરે છે.
શિક્ષિત મહિલાઓની વધતી ભાગીદારી
આ આંકડા એ પણ દર્શાવે છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવેલી મહિલાઓનો રોજગાર દર પણ વધ્યો છે. પોસ્ટ-ગ્રેજ્યુએટ અને તેથી વધુ ડિગ્રી ધરાવતી મહિલાઓનો રોજગાર દર 2017-18માં 34.5% થી વધીને 2023-24માં 40% થયો છે. આ પરિવર્તનનો સીધો અર્થ એ છે કે શિક્ષિત મહિલાઓ હવે પહેલા કરતાં વધુ સંખ્યામાં પ્રોફેશનલ કરિયર પસંદ કરી રહી છે.
વળી, સ્વરોજગારમાં પણ મહિલાઓએ કમાલ કરી છે. PLFS ડેટા મુજબ, મહિલા સ્વરોજગારમાં 30%નો વધારો થયો છે, જે 2017-18માં 51.9% થી વધીને 2023-24માં 67.4% થયો છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે મહિલાઓ હવે જોબ સીકર બનવાને બદલે જોબ ક્રિએટર પણ બની રહી છે.
આ તમામ પ્રયાસોના પરિણામે, છેલ્લા સાત વર્ષમાં 1.56 કરોડ મહિલાઓ ફોર્મલ વર્કફોર્સમાં જોડાઈ છે. મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત માઇક્રો, સ્મોલ અને મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ (MSMEs)ની સંખ્યા પણ બમણી થઈને 1.92 કરોડ થઈ છે, જેનાથી 89 લાખથી વધુ નવી જોબ્સ ક્રિએટ થઈ છે. ભારત સરકારનું લક્ષ્ય 2047 સુધીમાં મહિલા કાર્યબળની ભાગીદારીને 70% સુધી લઈ જવાનું છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે દેશ આ લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે યોગ્ય દિશામાં આગળ વધી રહ્યો છે.
