મોબાઇલનું વધુ પડતું વ્યસન બની રહ્યું છે માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે મોટો ખતરો. એક નવા અભ્યાસ મુજબ, 73% લોકો ‘ડિજિટલ ગુલામી’થી પીડાય છે અને સરેરાશ 7 કલાક સ્ક્રીન પર વિતાવે છે. જાણો લક્ષણો, જોખમો અને સરળ ઉપાયો વિશે.
અમદાવાદ, બુધવાર
મોબાઇલ ફોન જેણે આપણું જીવન સરળ બનાવ્યું છે, તે જ હવે આપણા માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે એક મોટો ખતરો બની રહ્યો છે. એક ચોંકાવનારા અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે કે મોબાઇલનો અતિશય ઉપયોગ લાખો લોકોને ‘ડિજિટલ ગુલામ’ બનાવી રહ્યો છે, જે ‘સાઇલન્ટ ડિપ્રેશન’નું મુખ્ય કારણ બની રહ્યું છે.
73% લોકો ડિજિટલ ગુલામીનો શિકાર
મેડિકલ કોલેજના મનોરોગ વિભાગ દ્વારા 500 લોકો પર કરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં ગંભીર તારણો સામે આવ્યા છે. આ અભ્યાસમાં જોડાયેલા લોકોમાંથી 73% લોકો ‘ડિજિટલ ડિપેન્ડન્સી’ એટલે કે મોબાઇલ પર અતિશય નિર્ભરતાવાળી લતથી પીડિત હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. સંશોધનમાં એ હકીકત પણ સામે આવી કે મોટાભાગના લોકો દરરોજ સરેરાશ 7 કલાક જેટલો સમય સ્ક્રીન પર વિતાવે છે. આ સિવાય, 80% જેટલા લોકોમાં હળવું પરંતુ સતત ડિપ્રેશન જોવા મળ્યું છે.
મોબાઇલના કારણે લોકો બને છે ‘સાઇલન્ટ ડિપ્રેશન’નો શિકાર
નિષ્ણાતોના મતે, મોબાઇલના વધુ પડતા ઉપયોગને કારણે લોકો ધીમે ધીમે *’સાઇલન્ટ ડિપ્રેશન’*નો શિકાર બની રહ્યા છે. આ લક્ષણોમાં મુખ્યત્વે નીચેની બાબતો જોવા મળી છે:
નોમોફોબિયા: મોબાઇલ ફોન ન મળે ત્યારે થતી ગભરાટ અથવા ચિંતા.
ઓછી ઊંઘ
તણાવમાં વધારો
વારંવાર ફોન ચેક કરવો
નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે આ ડિપ્રેશન સામાન્ય ડિપ્રેશન કરતાં વધુ ઘાતક છે, કારણ કે આ એક વ્યસન છે અને તેમાંથી બહાર આવવા માટે ખૂબ મજબૂત ઇચ્છાશક્તિ જરૂરી છે.
બાળકો અને કિશોરોમાં જોખમ વધારે
મોબાઇલના વ્યસનની સૌથી ગંભીર અસર બાળકો અને કિશોરો પર જોવા મળી રહી છે. 10 થી 14 વર્ષની વયના બાળકોમાં મગજનો વિકાસ પ્રભાવિત થઈ રહ્યો છે. વધુ પડતો સ્ક્રીન ટાઇમ કિશોરોમાં આત્મવિશ્વાસ ઘટાડી રહ્યો છે અને તેમને વાસ્તવિક જીવનથી દૂર કરી રહ્યો છે. શીખવાની અને સામાજિક કૌશલ્યો વિકસાવવાની આ નિર્ણાયક ઉંમરે સ્ક્રીન ટાઇમ ઘટાડવો અત્યંત જરૂરી છે.
માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય જોખમમાં
મનોરોગ નિષ્ણાતોના મતે, ડિજિટલ નોટિફિકેશન અને સતત સ્ક્રીનની રોશની મગજને આરામ આપતી નથી. જેના પરિણામે વ્યક્તિ ધીમે ધીમે માનસિક થાક, ચીડિયાપણું અને ડિપ્રેશનનો શિકાર બને છે. માત્ર માનસિક જ નહીં, પરંતુ ગરદન અને કરોડરજ્જુની સમસ્યાઓ જેવી શારીરિક તકલીફો પણ વધી રહી છે. જો સમયસર મોબાઇલના ઉપયોગ પર નિયંત્રણ નહીં આવે, તો માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ જલ્દી જ વિકરાળ સ્વરૂપ લઈ શકે છે.
મોબાઇલની લત પર નિયંત્રણ માટે સરળ ઉપાયો
જો તમે આ ડિજિટલ ગુલામીમાંથી બહાર આવવા માંગતા હો, તો અહીં કેટલાક સરળ અને અસરકારક ઉપાયો આપેલા છે:
ફોન પાર્કિંગ ઝોન બનાવો: ઘરમાં એક જગ્યા નક્કી કરો જ્યાં બધા ફોન મૂકી શકાય અને વારંવાર હાથમાં ન લેવાય.
સમય નક્કી કરો: તમારા રોજિંદા મોબાઇલ ઉપયોગનો સમય નક્કી કરો અને તેનું પાલન કરો.
નોટિફિકેશન બંધ કરો: બિનજરૂરી એપ્સના નોટિફિકેશન બંધ કરી દો, જેથી વારંવાર ફોન જોવાની આદત ઓછી થાય.
સોશિયલ મીડિયા લિમિટ: સોશિયલ મીડિયા એપ્સ દિવસમાં માત્ર 2-3 વાર જ ખોલો અને તેના ઉપયોગ માટે સમય મર્યાદા સેટ કરો.
પલંગથી દૂર રાખો: રાત્રે સૂતી વખતે મોબાઇલને તમારા પલંગથી દૂર અન્ય રૂમમાં રાખો.
મોબાઇલ ફ્રી ટાઇમ: જમતી વખતે, અભ્યાસના સમયે અથવા પરિવાર સાથે બેસતી વખતે મોબાઇલથી દૂર રહેવાનો સમય નક્કી કરો.
નવી આદત વિકસાવો: ખાલી સમયમાં મોબાઇલને બદલે પુસ્તક વાંચો, મ્યુઝિક સાંભળો અથવા વૉક પર જાઓ.
આ સરળ નિયમોનું પાલન કરીને તમે તમારા માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યને સુરક્ષિત રાખી શકો છો અને ડિજિટલ ગુલામીમાંથી મુક્ત થઈ શકો છો.
