શું તમે વિદેશથી ભારત પ્રવાસ કરી રહ્યા છો? કસ્ટમ્સ વિભાગે સામાન, સોનું અને રોકડ રકમને લઈને નિયમો સ્પષ્ટ કર્યા છે. દંડ અને જપ્તીથી બચવા માટે આ સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા અત્યારે જ વાંચો.
અમદાવાદ, મંગળવાર
ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓની અવરજવર સતત વધી રહી છે. ઘણા મુસાફરો, ખાસ કરીને જેઓ લાંબા સમય પછી ભારત પરત ફરતા હોય છે, તેઓને એરપોર્ટ પર કસ્ટમ્સના નિયમોની પૂરી જાણકારી હોતી નથી. પરિણામે, અજાણતા જ કાયદાનું ઉલ્લંઘન થાય છે અને ભારે દંડ ભરવાનો વારો આવે છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને, અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ ઈન્ટરનેશનલ (SVPI) એરપોર્ટના કસ્ટમ્સ વિભાગે મુસાફરો માટે સામાન (Baggage) અને ખાસ કરીને સોનાને લઈને નિયમો સ્પષ્ટ કર્યા છે.
તમારો ભારત પ્રવાસ સુખદ રહે અને એરપોર્ટ પર કોઈ અડચણ ન આવે, તે માટે નીચે મુજબના નિયમો ખાસ જાણી લો.
રેડ ચેનલ અને ગ્રીન ચેનલ: કઈ પસંદ કરવી?
જ્યારે તમે વિદેશથી ભારતીય એરપોર્ટ પર ઉતરો છો, ત્યારે તમારે બેમાંથી એક ચેનલ પસંદ કરવાની હોય છે.
ગ્રીન ચેનલ (Green Channel): જો તમારી પાસે ડ્યુટી-ફ્રી લિમિટની અંદર જ સામાન છે અને કોઈ પણ પ્રતિબંધિત વસ્તુ નથી, તો તમે નિઃસંકોચ ગ્રીન ચેનલમાંથી બહાર નીકળી શકો છો.
રેડ ચેનલ (Red Channel): જો તમારી પાસે નિયત મર્યાદા કરતા વધુ સામાન છે, કોમર્શિયલ જથ્થો છે અથવા કોઈ એવી વસ્તુ છે જેના પર ડ્યુટી ભરવી પડે તેમ છે, તો તમારે ફરજિયાત રેડ ચેનલ પર જવું પડશે. અહીં તમારે ‘કસ્ટમ્સ ડિક્લેરેશન ફોર્મ’ ભરવું પડે છે.
ચેતવણી: જો તમારી પાસે ડ્યુટી ભરવાપાત્ર સામાન હોય અને તમે ગ્રીન ચેનલમાંથી નીકળવાનો પ્રયાસ કરશો, તો તેને ‘મિસ-ડિક્લેરેશન’ ગણવામાં આવશે. આવા કિસ્સામાં સામાન જપ્ત થઈ શકે છે અને આકરો દંડ પણ થઈ શકે છે.
સામાન લાવવાની ડ્યુટી-ફ્રી મર્યાદા
તમે કેટલા રૂપિયા સુધીનો સામાન ડ્યુટી ભર્યા વગર લાવી શકો છો, તે તમારી કેટેગરી પર આધારિત છે:
ભારતીય પાસપોર્ટ ધારકો/ભારતીય મૂળના લોકો: જેઓ વિદેશથી આવી રહ્યા છે (ટૂરિસ્ટ વિઝા સિવાય), તેઓ 75,000 રૂપિયા સુધીનો સામાન ડ્યુટી-ફ્રી લાવી શકે છે.
વિદેશી પ્રવાસીઓ: વિદેશી નાગરિકો માટે આ મર્યાદા 25,000 રૂપિયા છે.
લેપટોપ: 18 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરનો દરેક મુસાફર (ક્રૂ મેમ્બર સિવાય) પોતાની સાથે એક લેપટોપ અથવા નોટબુક ડ્યુટી વગર લાવી શકે છે.
જો સામાન આ મર્યાદા કરતા વધારે હોય, તો વધારાની કિંમત પર 35% બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી અને અન્ય ટેક્સ ચૂકવવા પડશે. યાદ રાખો, વેપાર કરવાના હેતુથી લાવવામાં આવેલા સામાન પર કોઈ છૂટ મળતી નથી.
સોનું (Gold) લાવવાના નિયમો: સૌથી વધુ મૂંઝવણ અહીં જ છે!
મોટાભાગના મુસાફરો સોનાના દાગીનાને લઈને મૂંઝવણમાં હોય છે. કસ્ટમ્સના નિયમો મુજબ, જે ભારતીય મુસાફરો વિદેશમાં 1 વર્ષથી વધુ સમય રહીને પરત ફરી રહ્યા હોય, તેઓ જ ડ્યુટી-ફ્રી સોનું લાવી શકે છે:
મહિલા મુસાફરો: 40 ગ્રામ સુધી સોનાના દાગીના (જેની કિંમત 1,00,000 રૂપિયાથી વધુ ન હોવી જોઈએ).
પુરુષ મુસાફરો: 20 ગ્રામ સુધી સોનાના દાગીના (જેની કિંમત 50,000 રૂપિયાથી વધુ ન હોવી જોઈએ).
જો તમે વિદેશમાં 6 મહિનાથી વધુ રહ્યા હોવ, તો તમે 1 કિલો સુધીનું સોનું (દાગીના કે બાર) લાવી શકો છો, પરંતુ તેના પર તમારે ડ્યુટી ભરવી પડશે. આ માટે રાહત દર (Concessional rate) લાગુ પડે છે જે લગભગ 6% જેટલો થાય છે અને તે વિદેશી કરન્સીમાં ચૂકવવો પડે છે. જો તમે શરતો પૂરી ન કરતા હોવ તો 36% જેટલી ઊંચી ડ્યુટી ભરવી પડી શકે છે. સોનું છુપાવવું એ ગંભીર ગુનો છે જેમાં જેલની સજા પણ થઈ શકે છે.
દારૂ, સિગારેટ અને રોકડ રકમ
લિકર (દારૂ/વાઈન): એક મુસાફર વધુમાં વધુ 2 લિટર સુધી દારૂ અથવા વાઈન લાવી શકે છે. તેનાથી વધુ જથ્થા પર આશરે 250% જેટલી ડ્યુટી લાગે છે.
તમાકુ/સિગારેટ: તમે 100 નંગ સિગારેટ, અથવા 25 સિગાર, અથવા 125 ગ્રામ તમાકુ લાવી શકો છો.
કરન્સી (Currency): વિદેશી ચલણ લાવવાની કોઈ મર્યાદા નથી. પરંતુ, જો રોકડ રકમ 5,000 USD થી વધુ હોય અથવા ટ્રાવેલર ચેક સાથે કુલ રકમ 10,000 USD થી વધુ હોય, તો કસ્ટમ્સને જાણ કરવી (Declare કરવું) જરૂરી છે. ભારતમાંથી બહાર જતી વખતે કે આવતી વખતે ભારતીય ચલણ મહત્તમ 25,000 રૂપિયા જ સાથે રાખી શકાય છે.
આ વસ્તુઓ પર ચેતજો (પ્રતિબંધ અને ડ્યુટી)
અમુક વસ્તુઓ એવી છે જેના પર કોઈ ફ્રી-એલાઉન્સ મળતું નથી અથવા તો તે લાવવાની મનાઈ છે:
ટેલિવિઝન (TV): એલસીડી, એલઈડી કે પ્લાઝમા ટીવી ગમે તેટલી સાઈઝનું હોય કે જૂનું હોય, તેના પર તમારે 35% ડ્યુટી ભરવી જ પડશે.
ડ્રોન: ડ્રોન કે ટોય હેલિકોપ્ટર લાવવા માટે મંત્રાલયની ખાસ મંજૂરી જોઈએ. મંજૂરી વગર લાવશો તો જપ્ત થઈ જશે.
પાલતુ પ્રાણી: વિદેશમાં સતત 2 વર્ષ રહ્યા બાદ આવતા લોકો હેલ્થ સર્ટિફિકેટ સાથે વધુમાં વધુ બે પાલતુ પ્રાણી (કૂતરા/બિલાડી) લાવી શકે છે.
સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ: ડ્રગ્સ (નશીલા પદાર્થો), ઈ-સિગારેટ, વન્યજીવ ઉત્પાદનો, બીફ (ગૌમાંસ) અને સેક્સ ટોયઝ જેવી વસ્તુઓ ભારત લાવવા પર સખત પ્રતિબંધ છે.
કસ્ટમ્સ અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, મુસાફરોએ કાયદાનું પાલન કરવું જોઈએ. અજ્ઞાનતા એ બચાવનું કારણ બની શકતી નથી. તમારી વિદેશ યાત્રાને યાદગાર બનાવવા માટે આ નિયમોનું પાલન કરવું હિતાવહ છે.
