ઓછું પાણી પીવાથી તણાવનું સ્તર વધી શકે છે! ‘જર્નલ ઓફ એપ્લાઇડ ફિઝિયોલોજી’ના અભ્યાસ મુજબ ડિહાઇડ્રેશન તણાવ હોર્મોન કોર્ટિસોલ વધારે છે. જાણો પુરુષો અને સ્ત્રીઓ માટે દરરોજ કેટલું પાણી પીવું જોઈએ અને પાણીની ઉણપ કેવી રીતે ઓળખવી.
અમદાવાદ, ગુરૂવાર
આપણે બધા જાણીએ છીએ કે પાણી આપણા શરીર માટે કેટલું મહત્ત્વનું છે. શરીરનો લગભગ 60% થી 70% હિસ્સો પાણીનો બનેલો છે, અને દરેક નાના-મોટા શારીરિક કાર્ય માટે પાણી અનિવાર્ય છે. પણ, શું તમે જાણો છો કે પૂરતું પાણી ન પીવાથી તમારું તણાવનું સ્તર પણ વધી શકે છે?
‘જર્નલ ઓફ એપ્લાઇડ ફિઝિયોલોજી’માં પ્રકાશિત થયેલા એક તાજેતરના અભ્યાસમાં આ વાત સામે આવી છે. આ સંશોધન સૂચવે છે કે ડિહાઇડ્રેશન એટલે કે પાણીની અછત, કામ, સંબંધો કે પૈસાની ચિંતાઓ ઉપરાંત તણાવનું એક વધારાનું કારણ બની શકે છે.
સંશોધનમાં શું જોવા મળ્યું?
અભ્યાસ માટે, 32 યુવાનોને બે જૂથમાં વહેંચવામાં આવ્યા: એક જૂથ (ઓછું પ્રવાહી પીનારા) દિવસમાં 1.5 લિટરથી ઓછું પાણી પીતું હતું, અને બીજું જૂથ (ઉચ્ચ પ્રવાહી પીનારા) પૂરતું પાણી પીતું હતું. જ્યારે બંને જૂથને તણાવપૂર્ણ પરીક્ષણો (જેમ કે મોક જોબ ઇન્ટરવ્યુ) માંથી પસાર કરવામાં આવ્યા, ત્યારે તણાવ પ્રત્યેની તેમની શારીરિક પ્રતિક્રિયામાં મોટો તફાવત જોવા મળ્યો.
ઓછું પાણી પીતા લોકોમાં તણાવ હોર્મોન કોર્ટિસોલ (Cortisol)નું સ્તર તીવ્રતાથી વધ્યું હતું. આનો અર્થ એ થયો કે ભલે તમે માનસિક રીતે વધુ તણાવ અનુભવતા ન હોવ, પણ ડિહાઇડ્રેશન તમારા શરીરની તણાવ પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાને વધારે તીવ્ર બનાવી દે છે.
કેવી રીતે કામ કરે છે આ કનેક્શન?
વૈજ્ઞાનિકો સમજાવે છે કે જ્યારે શરીરમાં પાણીની ઉણપ થાય છે, ત્યારે વાસોપ્રેસિન નામનો હોર્મોન સક્રિય થાય છે. આ હોર્મોન પાણીને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે, પણ સાથે જ તે મગજના તણાવ કેન્દ્રને પણ સક્રિય કરી દે છે. આને કારણે, મુખ્ય તણાવ હોર્મોન કોર્ટિસોલ મોટી માત્રામાં મુક્ત થાય છે.
સંશોધકોએ ચેતવણી આપી છે કે લાંબા સમય સુધી કોર્ટિસોલનું ઊંચું સ્તર રહેવાથી હૃદય રોગ, ડાયાબિટીસ અને ડિપ્રેશન જેવી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું જોખમ વધી શકે છે.
તણાવથી બચવા દરરોજ કેટલું પાણી જરૂરી?
જાહેર આરોગ્ય માર્ગદર્શિકા મુજબ, તંદુરસ્ત રહેવા માટે પાણીની નિયમિત માત્રા લેવી ખૂબ જરૂરી છે.
* સ્ત્રીઓ: દરરોજ લગભગ 2 લિટર (8 કપ) પાણી
* પુરુષો: દરરોજ લગભગ 2.5 લિટર (10 કપ) પાણી
પાણીની આ જરૂરિયાત માત્ર સાદા પાણીથી જ નહીં, પણ ચા, કોફી અને વધુ પાણીવાળા ફળો કે સૂપ જેવા હાઇડ્રેટિંગ પીણાં દ્વારા પણ પૂરી કરી શકાય છે.
તમારા શરીરમાં પાણીની ઉણપ કેવી રીતે ઓળખવી?
તમને તરસ ન લાગી હોય તો પણ પાણીની ઉણપ હોઈ શકે છે. આ જાણવાનો સૌથી સહેલો રસ્તો તમારા પેશાબનો રંગ જોવાનો છે.
* આછો પીળો રંગ: તમારું શરીર હાઇડ્રેટેડ છે.
* ઘેરો પીળો રંગ: આ ડિહાઇડ્રેશન સૂચવે છે.
ડૉક્ટરની સલાહ છે કે, ખાસ કરીને તણાવપૂર્ણ દિવસોમાં, પોતાની સાથે પાણીની બોટલ રાખવી એ એક સરળ અને અસરકારક ઉપાય છે. તે તણાવનો સામનો કરવામાં મદદ કરે છે અને લાંબા ગાળે સ્વાસ્થ્યને સુરક્ષિત રાખે છે.
