ગુજરાતમાં સોશિયલ મીડિયા અને રીલ્સનું વળગણ યુવાનોને ડિપ્રેશન તરફ ધકેલી રહ્યું છે. મેન્ટલ હોસ્પિટલમાં દર્દીઓમાં 650% નો ભયજનક વધારો. જાણો આ વ્યસનના લક્ષણો અને ચોંકાવનારા કિસ્સા.
ગાંધીનગર, મંગળવાર
આજના આધુનિક યુગમાં સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયા આપણા જીવનનો એક અભિન્ન હિસ્સો બની ગયા છે. દૂર રહેતા સગા-સંબંધીઓ સાથે જોડાયેલા રહેવા માટે બનેલું સોશિયલ મીડિયા હવે લોકો માટે બેધારી તલવાર સાબિત થઈ રહ્યું છે. ગુજરાતમાં ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સ, લાઇક્સ અને ફોલોઅર્સ વધારવાની લ્હાયમાં યુવાનો અને બાળકો ધીમે ધીમે ગંભીર ડિપ્રેશનનો શિકાર બની રહ્યા છે.
દર્દીઓની સંખ્યામાં 650 ટકાનો અધધ વધારો
દર વર્ષે 30 જૂનના રોજ સોશિયલ મીડિયા દિવસ ઉજવવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે હવે લોકોને ડિજિટલ ડિટોક્સની સખત જરૂર છે. અમદાવાદની સરકારી મેન્ટલ હોસ્પિટલના ડી-એડિક્શન સેન્ટરના આંકડા ખૂબ જ ડરામણા છે. સોશિયલ મીડિયાના વળગણને કારણે કાઉન્સિલિંગ માટે આવતા દર્દીઓમાં છેલ્લા 5 વર્ષમાં 650 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. વર્ષ 2021-22 માં જ્યાં 116 દર્દીઓ નોંધાયા હતા, તે આંકડો વર્ષ 2025-26 માં સીધો 861 પર પહોંચી ગયો છે. જો ખાનગી હોસ્પિટલોના આંકડા પણ ઉમેરવામાં આવે તો આ સંખ્યા 2000 ને પાર થઈ શકે છે.
ગુજરાતના 40 ટકા યુવાનો દરરોજ સરેરાશ 2 થી 4 કલાક માત્ર સોશિયલ મીડિયા પાછળ વેડફે છે, જે એક મોટી ચિંતાનો વિષય છે.
બાળકોના હાથમાં મોબાઈલ: માતા-પિતાની ભૂલ
ઘણા ઘરોમાં જોવા મળે છે કે બાળક જમતું ન હોય કે રડતું હોય તો માતા-પિતા તરત જ તેના હાથમાં મોબાઈલ પકડાવી દે છે. વળી, નાનકડું બાળક જાતે રીલ બનાવે તો વાલીઓ ગર્વ અનુભવે છે. પરંતુ મનોચિકિત્સકોના મતે, આ જ બાબત ભવિષ્યમાં ખતરો બને છે. જ્યારે બાળક મોટું થાય અને તેની રીલ્સ પર લાઇક્સ કે ફોલોઅર્સ ન આવે, ત્યારે તે સીધું ડિપ્રેશનમાં સરી પડે છે. જો માતા-પિતા પોતે મોબાઈલનો ઉપયોગ ઘટાડશે, તો જ બાળકો આ વ્યસનમાંથી બચશે.
ગુજરાતમાં બનેલા સોશિયલ મીડિયા વળગણના ચોંકાવનારા કિસ્સા:
પરીક્ષાથી બચવા હાથ તોડ્યો: અમદાવાદની એક નર્સિંગ વિદ્યાર્થિની રોજના 12 કલાક માત્ર રીલ્સ જોવામાં કાઢતી હતી. પરીક્ષા નજીક આવી પણ તૈયારી શૂન્ય હતી. આથી પરીક્ષા ન આપવી પડે તે માટે તેણે જાતે જ પોતાનો જમણો હાથ તોડી નાખ્યો. અંતે તેને કાઉન્સિલિંગ માટે લઈ જવી પડી.
જીવલેણ સ્ટંટ: અમદાવાદમાં એક 15 વર્ષનો વિદ્યાર્થી માલગાડી પર ચઢીને રીલ બનાવી રહ્યો હતો. તેવામાં હાઈ-વોલ્ટેજ લાઈનને અડી જતાં તેનું કરૂણ મોત નીપજ્યું.
ફોલોઅર્સ વધારવાની લ્હાયમાં મોત: 16 વર્ષનો એક કિશોર ઈન્સ્ટાગ્રામ પર ફેમસ થવા માટે નકલી ફાંસી ખાવાનો વીડિયો બનાવી રહ્યો હતો. પરંતુ સ્ટંટ કરતી વખતે અકસ્માતે સાચો ગળાફાંસો લાગી જવાથી તેણે જીવ ગુમાવ્યો.
હેલ્પલાઈન પર રોજની ફરિયાદો: 181 અભયમ્ હેલ્પલાઈનના ડેટા મુજબ, વર્ષ 2026 માં સરેરાશ દરરોજ 1 કોલ મોબાઈલ કે સ્ક્રીન ટાઈમ સંબંધિત આવે છે. વાલીઓ બાળકોના ગુસ્સા, અનિદ્રા અને અભ્યાસમાં ઘટતા રસને લઈને સતત મદદ માંગી રહ્યા છે.
શું તમને પણ મોબાઈલનું વ્યસન છે? જાણો આ લક્ષણો:
જો તમારામાં કે તમારા પરિવારના કોઈ સભ્યમાં નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો સમજી લેવું કે સોશિયલ મીડિયાનું વળગણ શરૂ થઈ ગયું છે:
* વારંવાર કારણ વગર મોબાઈલ ચેક કરવાની તીવ્ર ઈચ્છા થવી.
* મોબાઈલ દૂર હોય ત્યારે ચિંતા કે બેચેની અનુભવવી.
* રાત્રે ઊંઘ ન આવવી કે ઊંઘના કલાકોમાં ઘટાડો થવો.
* નાની નાની વાતોમાં ગુસ્સો આવવો અને સ્વભાવ ચીડિયો થઈ જવો.
* નોકરી કે અભ્યાસમાં એકાગ્રતાનો અભાવ.
* મોબાઈલના વધુ પડતા ઉપયોગને કારણે પરિવારના સભ્યો સાથે ઝઘડા થવા.
સોશિયલ મીડિયા એક સાધન છે, તેને તમારા જીવનનો માલિક ન બનવા દો. જો તમને અથવા તમારા બાળકોને ઉપર મુજબની કોઈ તકલીફ જણાતી હોય, તો શરમ રાખ્યા વિના તાત્કાલિક મનોચિકિત્સકનો સંપર્ક કરવો હિતાવહ છે. થોડો સમય મોબાઈલથી દૂર રહીને ડિજિટલ ડિટોક્સ કરવાથી માનસિક શાંતિ ચોક્કસ મળશે.
