આજના તણાવપૂર્ણ જીવનમાં હાઇ બ્લડ પ્રેશર (BP) એક સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. ઘાતક હાર્ટ એટેકથી બચવા માટે BP નિયમિત ચેક કરવું જરૂરી છે. જાણો ઘરે બેઠા બ્લડ પ્રેશર માપવાની સૌથી સચોટ પદ્ધતિ, ક્યારે માપવું અને નોર્મલ રેન્જ કેટલી હોવી જોઈએ – એકદમ સરળ ભાષામાં.
અમદાવાદ, બુધવાર
આજની ભાગદોડવાળી અને તણાવપૂર્ણ જીવનશૈલીના કારણે વિશ્વભરમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો હાઈ બ્લડ પ્રેશર (BP) એટલે કે હાયપરટેન્શનનો શિકાર બની રહ્યા છે. શરીરમાં બ્લડ પ્રેશરનું નિયમિત ચેકિંગ ખૂબ જ જરૂરી છે, કારણ કે BP વધે કે ઘટે તો તે અન્ય ગંભીર બીમારીઓને નોતરી શકે છે, જેમાં હાર્ટ એટેકનું જોખમ સૌથી મોટું છે.
રોજ-રોજ હોસ્પિટલના ધક્કા ન ખાવા પડે તે માટે હવે મોટાભાગના લોકો ઘરે જ પોતાનું BP ચેક કરતા હોય છે. પરંતુ શું તમને ખબર છે કે ઘરે BP માપવાની સાચી રીત કઈ છે? જો માપવામાં ભૂલ થાય, તો આંકડા ખોટા આવી શકે છે અને સારવારમાં ગૂંચવણ ઊભી થઈ શકે છે. ચાલો જાણીએ ઘરે બ્લડ પ્રેશર ચેક કરવા માટેની સચોટ પદ્ધતિ અને મહત્ત્વની વાતો.
જાણો બ્લડ પ્રેશરની સામાન્ય રેન્જ કેટલી હોવી જોઈએ
કોઈપણ વ્યક્તિનું બ્લડ પ્રેશર નોર્મલ ગણાય જ્યારે તેની રેન્જ 120/80 mmHg ની આસપાસ હોય.
લો બ્લડ પ્રેશર (હાયપોટેન્શન): જો તમારું બ્લડ પ્રેશર 90/60 થી નીચે જાય, તો તેને લો બીપી કહેવાય છે.
હાઇ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન): જો BP 140/90 કે તેનાથી વધારે આવે, તો તે હાઈ બ્લડ પ્રેશર ગણાય છે. જો કે, ડોક્ટરની સલાહ મુજબ આ આંકડા વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ થોડા બદલાઈ શકે છે.
ઘરે BP માપતી વખતે આટલું ખાસ ધ્યાન રાખો
સચોટ માપ મેળવવા માટે નીચેના નિયમોનું પાલન કરવું અત્યંત જરૂરી છે:
આરામ જરૂરી: BP માપતા પહેલા ઓછામાં ઓછી 5 થી 10 મિનિટ સુધી શાંતિથી બેસીને આરામ કરો. એક્સરસાઇઝ કર્યા પછી કે નાહ્યા પછી તરત માપશો નહીં.
સીધા બેસો: ખુરશી પર સીધા ટટ્ટાર બેસો. તમારા પગ જમીનને અડકતા હોવા જોઈએ અને પગને એકબીજા પર ક્રોસ (ચોકડી) ન કરો.
સમય નક્કી કરો: દરરોજ એક જ સમયે BP માપવાનો આગ્રહ રાખો. જેમ કે, સવારે નાસ્તો કરતા પહેલાં અને રાત્રે સૂતા પહેલાં. અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન પણ આ જ સલાહ આપે છે.
હાથની સ્થિતિ: BP ડિવાઇસના કફને તમારા હાથ પર બરાબર બાંધો. હાથને ટેબલ પર હૃદયના સ્તર (Heart Level) ની બરાબર રાખવો જોઈએ.
ચા-કોફી અને દવા: BP ચેક કરવાના લગભગ અડધો કલાક પહેલાં સુધી ચા, કોફી કે અન્ય કેફીનયુક્ત પીણાં ન પીવો, કારણ કે તે માપ પર અસર કરી શકે છે. જો કોઈ દવા લીધી હોય, તો ઓછામાં ઓછા 1 કલાક પછી BP ચેક કરવું વધુ યોગ્ય છે.
શાંતિ જાળવો: BP માપતી વખતે ગુસ્સો કે વાતચીત ન કરવી જોઈએ. શાંત મનથી માપ લેવાથી આંકડા વધુ સચોટ આવે છે.
કંપન અને ધ્રુજારી: જો એક હાથમાં કંપન કે ધ્રુજારી આવતી હોય તો બીજા હાથમાં BP ચેક કરી શકાય છે.
બ્લડ પ્રેશર ક્યારે અને કેટલી વાર માપવું?
સામાન્ય રીતે, ડોક્ટરની સલાહ મુજબ BP માપવું જોઈએ:
શરૂઆત અને દવા બદલવા પર: જો તમને હાલમાં જ હાઈ BP ડાયગ્નોઝ થયું હોય અથવા તમે નવી દવા શરૂ કરી હોય, તો ડોક્ટર દિવસમાં 1 થી 2 વાર માપવાની ભલામણ કરી શકે છે.
નિયંત્રણમાં હોય ત્યારે: એકવાર તમારું BP નિયંત્રણમાં આવી જાય, પછી અઠવાડિયામાં ફક્ત 2 વાર માપવું પણ પૂરતું હોઈ શકે છે.
યાદ રાખો, BP ને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે માત્ર માપવું જ નહીં, પરંતુ યોગ્ય આહાર અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. જો તમારા BPના આંકડા વારંવાર બદલાતા હોય કે અસામાન્ય આવતા હોય, તો તાત્કાલિક ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
