શું તમારું વજન પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે? માત્ર જંક ફૂડ જ નહીં, પરંતુ અપૂરતી ઊંઘ અને સ્ટ્રેસ પણ મોટાપાનું મુખ્ય કારણ છે. જાણો એક્સપર્ટ પાસેથી વજન કંટ્રોલ કરવાના સરળ અને સચોટ ઉપાયો.
અમદાવાદ, ગુરૂવાર
આજના સમયમાં વધતું વજન અને મોટોપો એ દરેક ઘરની સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. આપણે મોટાભાગે એવું જ માનીએ છીએ કે વધારે પડતું જમવું અથવા જંક ફૂડ ખાવાથી જ વજન વધે છે. પરંતુ હકીકત કંઈક અલગ જ છે. જો આપણે સમયસર આપણી રોજિંદી આદતોમાં સુધારો કરી લઈએ, તો માત્ર વજન જ કંટ્રોલમાં નથી રહેતું, પરંતુ ભવિષ્યમાં થનારી ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને હૃદય રોગ જેવી ગંભીર બીમારીઓનો ખતરો પણ ટળી જાય છે.
કાનપુરની અપોલો સ્પેક્ટ્રા હોસ્પિટલના જનરલ એન્ડ લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરીના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડો. વૈભવ ગુપ્તા જણાવે છે કે, આજકાલ વજન વધવા પાછળ એવા કારણો જવાબદાર છે જેના પર આપણે ભાગ્યે જ ધ્યાન આપીએ છીએ. તેમના મતે પૂરતી ઊંઘ ન લેવી, સતત સ્ટ્રેસ (તણાવ)માં રહેવું અને ફિઝિકલ એક્ટિવિટીનો અભાવ – આ ત્રણ એવા મોટા કારણો છે જે ધીમે ધીમે વ્યક્તિને મેદસ્વીતા તરફ ધકેલે છે.
ચાલો વિસ્તારથી સમજીએ કે આ કારણો કેવી રીતે આપણા શરીર પર અસર કરે છે:
ઊંઘની કમી અને વધતું વજન
એક સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિ માટે રોજના 7 થી 8 કલાકની ઊંઘ લેવી અત્યંત જરૂરી છે. જ્યારે આપણે પૂરતી ઊંઘ નથી લેતા, ત્યારે શરીરમાં હોર્મોન્સનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે. આના કારણે વ્યક્તિને વારંવાર ભૂખ લાગે છે અને તે જરૂરિયાત કરતા વધારે કેલરી ખાઈ લે છે. આ ઉપરાંત, મોડી રાત સુધી મોબાઈલ કે લેપટોપનો ઉપયોગ કરવાથી શરીરનું મેટાબોલિઝમ ધીમું પડે છે, જે લાંબા ગાળે વજન વધવાનું મુખ્ય કારણ બને છે.
સ્ટ્રેસ અને હોર્મોનલ અસંતુલન
આજની ભાગદોડ ભરેલી જિંદગીમાં માનસિક તણાવ એટલે કે સ્ટ્રેસ મોટાપાનું એક મોટું કારણ બની ગયું છે. જ્યારે આપણે સતત ટેન્શનમાં હોઈએ છીએ, ત્યારે શરીરમાં ‘કોર્ટિસોલ’ (Cortisol) નામના હોર્મોનનું પ્રમાણ વધી જાય છે. આ હોર્મોન શરીરને એનર્જી બચાવવા અને ખાસ કરીને પેટની આસપાસ ચરબી જમા કરવા માટે પ્રેરે છે. સ્ટ્રેસમાં લોકો ઘણીવાર “ઇમોશનલ ઇટિંગ” (Emotional Eating) નો શિકાર બને છે, એટલે કે ટેન્શન દૂર કરવા માટે તેઓ મીઠું, તળેલું અને હાઈ-કેલરી વાળું જંક ફૂડ ખાવા લાગે છે, જેનાથી વજન રોકેટની ઝડપે વધે છે.
ફિઝિકલ એક્ટિવિટીનો અભાવ
આજના સમયમાં મોટાભાગના લોકોનું કામ બેસીને કરવાનું હોય છે. શારીરિક ગતિવિધિ ઓછી હોવાને કારણે આપણે જે કંઈ ખાઈએ છીએ, તેની તમામ કેલરી બળી શકતી નથી. આ વધારાની કેલરી શરીરમાં ચરબીના રૂપમાં જમા થવા લાગે છે. કલાકો સુધી એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવાથી પાચનતંત્ર અને મેટાબોલિઝમ બંને ધીમા પડી જાય છે.
આ ત્રણેય પરિબળો એકબીજા સાથે કેવી રીતે જોડાયેલા છે?
ઊંઘ, સ્ટ્રેસ અને નિષ્ક્રિય જીવનશૈલી – આ ત્રણેય એક દુષ્ટ ચક્રની જેમ કામ કરે છે. ઊંઘ પૂરી ન થવાથી સ્ટ્રેસ વધે છે, સ્ટ્રેસ વધવાથી માણસ વધારે ખાય છે અને થાકને લીધે કસરત કે ચાલવાનું ટાળે છે. પરિણામે શરીરમાં ચરબી જમા થતી જાય છે. ઘણા લોકો વજન ઉતારવા કડક ડાયેટિંગ કરે છે, પરંતુ જો તેઓ ઊંઘ અને સ્ટ્રેસને કંટ્રોલ ન કરે, તો વજન ઘટાડવું લગભગ અશક્ય બની જાય છે.
વજન કંટ્રોલ કરવાના અને સ્વસ્થ રહેવાના સચોટ ઉપાયો:
રોજ રાત્રે 7 થી 8 કલાકની શાંત અને ગાઢ ઊંઘ લેવાની આદત પાડો.
સૂવાના બરાબર 1 કલાક પહેલા મોબાઈલ, ટીવી કે લેપટોપ જેવા સ્ક્રીનથી દૂર થઈ જાઓ.
રોજિંદા જીવનમાંથી સ્ટ્રેસ દૂર કરવા માટે યોગ, પ્રાણાયામ અને મેડિટેશનનો સહારો લો.
જો તમારું કામ સતત બેસી રહેવાનું છે, તો દર 30 થી 40 મિનિટે ખુરશી પરથી ઊભા થઈને 5 મિનિટ માટે થોડું ચાલી લો.
અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા 5 દિવસ અને રોજની 30 મિનિટ કસરત કે વોકિંગ માટે ચોક્કસથી ફાળવો.
જો તમે આ નાની પરંતુ મહત્વપૂર્ણ બાબતોનું ધ્યાન રાખશો, તો વજન ઘટાડવાની સાથે સાથે તમે એક સ્વસ્થ અને નિરોગી જીવન જીવી શકશો.
