દિલ્હીનું ઐતિહાસિક જંતર-મંતર ASI ના સંચાલન હેઠળ છે, જ્યારે તેની આસપાસના વિસ્તારની વ્યવસ્થા દિલ્હી પોલીસ અને NDMC સંભાળે છે.
દિલ્હીમાં સ્થિત આ પ્રખ્યાત ખગોળીય સ્મારકનું નિર્માણ વર્ષ ૧૭૨૪ માં જયપુરના મહારાજા સવાઈ જયસિંહ દ્વિતીય દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આઝાદી બાદ, ૧૯૪૮ માં તેને રાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતું સ્મારક જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. વર્તમાન સમયમાં આ ઐતિહાસિક વેધશાળાની માલિકી અને સંચાલન ભારત સરકારના આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા (ASI) પાસે છે, જે વર્ષભર તેની જાળવણી અને સફાઈની દેખરેખ રાખે છે.
સ્મારકની અંદરની વ્યવસ્થા અને સુરક્ષા
વેધશાળા પરિસરની અંદરની સુરક્ષા માટે ASI દ્વારા ખાનગી સુરક્ષાકર્મીઓ અને કેન્દ્રીય સુરક્ષા વ્યવસ્થા તૈનાત કરવામાં આવે છે. તેમનો મુખ્ય હેતુ આ સદીઓ જૂના ખગોળીય સાધનોને નુકસાન પહોંચતું અટકાવવાનો અને પ્રવાસીઓ માટે સુવિધાઓ જાળવવાનો છે. સામાન્ય દિવસોમાં પ્રવાસીઓ અહીં નિયત ટિકિટ ખરીદીને મુલાકાત લઈ શકે છે.
વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ અને કાયદો-વ્યવસ્થા
જે સ્થળે આંદોલનો અને વિરોધ પ્રદર્શનો થાય છે તે મુખ્ય સ્મારક પરિસરની બહાર આવેલો ‘જંતર-મંતર રોડ’ છે. આ વિસ્તારની કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી દિલ્હી પોલીસ, ખાસ કરીને નવી દિલ્હી જિલ્લા પોલીસની છે. આંદોલન ચાલુ હોય કે ન હોય, વિસ્તારમાં ભીડ નિયંત્રણ અને જાહેર સુરક્ષા જાળવવાનું કામ પોલીસ દ્વારા જ કરવામાં આવે છે.
નાગરિક સુવિધાઓ અને અન્ય વ્યવસ્થાપન
જ્યારે રોડ પર કોઈ પ્રદર્શન ન ચાલી રહ્યું હોય ત્યારે જંતર-મંતર રોડની નાગરિક સુવિધાઓની દેખરેખ નવી દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલ (NDMC) દ્વારા કરવામાં આવે છે. NDMC આ વિસ્તારમાં રસ્તાની સફાઈ, ફૂટપાથનું સમારકામ, સ્ટ્રીટ લાઈટો, સ્વચ્છતા અને પાણી પુરવઠા જેવી તમામ જાહેર સેવાઓ સુચારુ રૂપે ચાલતી રહે તે સુનિશ્ચિત કરે છે.
