ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ISRO) એ 30 ઓક્ટોબર 2026ની રાત્રે GSLV-F18 રોકેટ દ્વારા નેવિગેશન સેટેલાઇટ NVS-03નું સફળ પ્રક્ષેપણ કર્યું છે.
ભારતની અવકાશ અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે વધુ એક મોટી સફળતા મળી છે. ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ISRO) એ 30 ઓક્ટોબર 2026ની રાત્રે GSLV-F18 રોકેટ દ્વારા નેવિગેશન સેટેલાઇટ NVS-03નું સફળ પ્રક્ષેપણ કર્યું છે. આ ઉપગ્રહ ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ NavICને વધુ મજબૂત બનાવવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી રાત્રે 11:51 વાગ્યે રોકેટનું પ્રક્ષેપણ કરવામાં આવ્યું હતું. લગભગ 18 મિનિટની ઉડાન બાદ 2,250 કિલોગ્રામ વજન ધરાવતા NVS-03 ઉપગ્રહને જીઓસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ (GTO)માં સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હતો. આ GSLV રોકેટની 20મી ઉડાન હતી.
PM મોદીએ ISROના વૈજ્ઞાનિકોને અભિનંદન આપ્યા
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ NVS-03ના સફળ પ્રક્ષેપણ બદલ ISROના વૈજ્ઞાનિકો અને ઇજનેરોને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું કે NVS-03નું પ્રક્ષેપણ ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ NavICને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું છે.
PM મોદીના જણાવ્યા અનુસાર, સુધારેલી ક્ષમતાઓથી સજ્જ આ ઉપગ્રહ આત્મનિર્ભરતાને પ્રોત્સાહન આપશે અને દેશના નાગરિકોને વધુ સારી નેવિગેશન સેવાઓ પૂરી પાડવામાં મદદરૂપ બનશે.
NVS-03માં શું છે ખાસ?
NVS-03 ISROની નવી પેઢીની નેવિગેશન સેટેલાઇટ શ્રેણીનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે. તેમાં સ્વદેશી રીતે વિકસિત એટોમિક ક્લોકની સાથે અન્ય એટોમિક ક્લોક પણ લગાવવામાં આવી છે. ઉપગ્રહમાં L1 ફ્રીક્વન્સી સિગ્નલનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
અત્યાર સુધી NavIC મુખ્યત્વે L5 અને S-બેન્ડ સિગ્નલનો ઉપયોગ કરતી હતી. હવે L1 સિગ્નલ ઉમેરાવાથી આધુનિક નેવિગેશન રિસીવર્સ અને નાગરિક ઉપકરણો સાથે તેની સુસંગતતા વધવાની આશા છે. આથી નેવિગેશન સેવાઓની પહોંચ અને ઉપયોગિતા સુધરી શકે છે.
NavICમાં ઉપગ્રહોની અછત દૂર કરવામાં મદદ મળશે
ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ NavIC છેલ્લા કેટલાક સમયથી સક્રિય ઉપગ્રહોની અછતનો સામનો કરી રહી હતી. જુલાઈ 2026માં સંસદમાં આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ, તે સમયે માત્ર ત્રણ ઉપગ્રહો પોઝિશનિંગ, નેવિગેશન અને ટાઇમિંગ (PNT) સેવાઓ આપી રહ્યા હતા.
મૂળભૂત સ્વતંત્ર પોઝિશનિંગ સેવાઓ માટે ઓછામાં ઓછા ચાર સક્રિય ઉપગ્રહોની જરૂર પડે છે. તેથી NavICની પોઝિશનિંગ ક્ષમતા મર્યાદિત બની હતી, જોકે તેની ટાઇમિંગ સેવા કાર્યરત હતી.
NVS-03ના સફળ પ્રક્ષેપણથી NavICને ચાર ઉપગ્રહોની લઘુત્તમ કાર્યકારી ક્ષમતા સુધી પહોંચાડવામાં મદદ મળી છે. જોકે, ઉપગ્રહને અંતિમ ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કર્યા બાદ તેની ચકાસણી અને કાર્યરત કરવાની પ્રક્રિયા પણ જરૂરી રહેશે.
NVS-02 મિશન નિષ્ફળ ગયા બાદ ISROની નવી સફળતા
આ પહેલાં 29 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ લોન્ચ કરાયેલ NVS-02 ઉપગ્રહ નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચી શક્યો નહોતો. તપાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે ઉપગ્રહની ઓક્સિડાઇઝર લાઇનમાં આવેલા પાયરો વાલ્વ સુધી જરૂરી ઇલેક્ટ્રિકલ સિગ્નલ પહોંચ્યું નહોતું. પરિણામે તેની પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી શકી નહોતી.
આ નિષ્ફળતા બાદ ISROએ આગામી મિશન માટે જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં લીધાં હતાં. NVS-03ના પ્રક્ષેપણમાં પ્રોપલ્શન સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા વધારવા માટે ખાસ સાવચેતી પણ રાખવામાં આવી હતી.
સેનાથી લઈને સામાન્ય નાગરિકો સુધી ઉપયોગી બનશે NavIC
NavIC ભારતની સ્વતંત્ર પ્રાદેશિક સેટેલાઇટ નેવિગેશન સિસ્ટમ છે. તે ભારતના ભૂભાગ ઉપરાંત તેની સરહદથી આશરે 1,500 કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારમાં સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
આ સિસ્ટમનો ઉપયોગ વાહનો, ટ્રેનો અને જહાજોના રિયલ-ટાઇમ ટ્રેકિંગ સહિત અનેક નાગરિક સેવાઓમાં થઈ શકે છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રે પણ ચોક્કસ સ્થાન અને સમયની માહિતી મહત્ત્વપૂર્ણ હોવાથી નેવિગેશન આધારિત કામગીરીમાં તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
