UNEPના એમિશન્સ ગેપ રિપોર્ટ 2025માં વૈશ્વિક તાપમાન 2.5°C સુધી વધવાની આગાહી. પેરિસ કરારના લક્ષ્યો પૂરા કરવા ઝડપી પગલાં જરૂરી, જાણો આબોહવા પરિવર્તનના જોખમો અને ઉકેલ.
અમદાવાદ, ગુરૂવાર
આજના ઝડપી વિકાસના યુગમાં પૃથ્વીનું તાપમાન વધી રહ્યું છે, જેના કારણે વિશ્વભરમાં પૂર, દુષ્કાળ અને અત્યંત હવામાન જેવી આફતો વધી રહી છે. આવી પરિસ્થિતિ વચ્ચે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમ (UNEP)એ તાજેતરમાં ‘એમિશન્સ ગેપ રિપોર્ટ 2025′ જારી કર્યો છે. આ રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે, જો તાત્કાલિક અને કડક પગલાં નહીં લેવાય તો આગામી દાયકામાં વૈશ્વિક તાપમાન 2.3થી 2.5°C સુધી પહોંચી શકે છે. ગયા વર્ષની આગાહી કરતાં આ આંકડો થોડો સુધારેલો છે (જે 2.6થી 2.8°C હતો), પરંતુ હજુ પણ ખતરનાક છે. વર્તમાન નીતિઓ અનુસાર તાપમાન 2.8°C સુધી પણ વધી શકે છે, જે માનવજીવન માટે મોટો આઘાત બની શકે.
પેરિસ કરારના લક્ષ્યો પર વારંવાર નિષ્ફળતા: શું છે મુખ્ય મુદ્દા?
2015માં થયેલા પેરિસ કરારમાં 194 દેશો અને યુરોપિયન યુનિયન શામેલ થઈને વૈશ્વિક તાપમાનને 1.5°C સુધી મર્યાદિત રાખવાનું વચન આપ્યું હતું. આ કરારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આબોહવા સંકટને વહેલી તકે રોકવાનો હતો. પરંતુ UNEPના કાર્યકારી નિદેશક ઇન્ગર એન્ડરસનના મતે, આ કરાર હેઠળ ત્રણ મોટી તકો મળી હતી જેમાં તાપમાન ઘટાડવાના લક્ષ્યો પૂરા કરવાના હતા, પણ દેશો વારંવાર ચૂકી ગયા.
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે, રાષ્ટ્રીય યોજનાઓ હેઠળ કેટલીક આંશિક પ્રગતિ થઈ છે, જેમ કે કાર્બન ઉત્સર્જનમાં થોડી ઘટાડો. તેમ છતાં, આ પ્રગતિ પૂરતી ઝડપી નથી. જો 195 દેશો તેમના વર્તમાન વચનો પૂરા કરે તો પણ તાપમાન 2.3થી 2.5°C સુધી જ રહેશે, જે આંશિક રાહત તો આપે પણ હજુ ખૂબ જોખમી છે. એન્ડરસને કહ્યું, “અમારે અટક્યા વિના ઉત્સર્જન ઘટાડવા પર ઝડપથી કામ કરવું પડશે, નહીં તો સંકટ વધુ વિસ્તરશે.”
તાપમાન વધશે તો શું થશે? આફતોનું વધતું મામલું
રિપોર્ટની સૌથી ચિંતાજનક વાત એ છે કે, જો તાત્કાલિક પગલાં ન લેવાય તો આગામી દાયકામાં તાપમાન અસ્થાયી રીતે 1.5°Cના લક્ષ્યને પાર કરી જશે. આનાથી પૂર, દુષ્કાળ, તોફાનો અને અન્ય અત્યંત હવામાનની ઘટનાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. ઉદાહરણ તરીકે, તાપમાનમાં આ વધારો દરિયાના સ્તરમાં વધારો, પાકની ફળદ્રુપતા ઘટવી અને વસ્તી વિસ્થાપન જેવા મુદ્દાઓને જન્મ આપશે. વિશેષજ્ઞો કહે છે કે, 1.5°Cની મર્યાદા તોડાઈ જાય તો વિશ્વભરમાં અરબો લોકોને જોખમ થશે, ખાસ કરીને વિકાસશીલ દેશોમાં.
આગળનો માર્ગ: ઝડપી અને સંયુક્ત પ્રયાસ જરૂરી
UNEPનો આ રિપોર્ટ વિશ્વને એક જ સંદેશ આપે છે – હવે વિલંબ કરવાનો સમય નથી. દેશોએ પોતાની નીતિઓને વધુ કડક બનાવીને નવીનીકરણીય ઊર્જા, વનરોપણ અને ઉત્સર્જન ઘટાડવાના કાર્યક્રમોને વેગ આપવો પડશે. જો આ પગલાં લેવાય તો હજુ પણ 1.5°Cનું લક્ષ્ય હાંસલ કરી શકાય, અને ભવિષ્યની પેઢીઓને સુરક્ષિત વિશ્વ આપી શકાય. આબોહવા પરિવર્તન વિરુદ્ધની આ લડાઈમાં દરેક વ્યક્તિની ભાગીદારી પણ મહત્વની છે – નાના ફેરફારથી મોટો પરિણામ આવી શકે છે.
