વિશ્વની ત્રણ મોટી પરમાણુ શક્તિઓ અમેરિકા, ચીન અને રશિયાના રાષ્ટ્રપ્રમુખો પ્રથમ વખત એકસાથે ત્રિપક્ષીય બેઠક યોજવા જઈ રહ્યા છે.

વિશ્વની ત્રણ મોટી પરમાણુ શક્તિઓ અમેરિકા, ચીન અને રશિયાના રાષ્ટ્રપ્રમુખો પ્રથમ વખત એકસાથે ત્રિપક્ષીય બેઠક યોજવા જઈ રહ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન 19 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ચીનના શેનઝેન શહેરમાં મળશે. એશિયા-પેસિફિક ઇકોનોમિક કોઓપરેશન (APEC) શિખર સંમેલન દરમિયાન યોજાનારી આ બેઠકની ચીને સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી છે.
ચીનના વિદેશ મંત્રાલયે આ બેઠકને વૈશ્વિક શાંતિ અને મહાસત્તાઓ વચ્ચે વ્યૂહાત્મક સ્થિરતા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાવી છે. ત્રણેય દેશોના નેતાઓ વચ્ચે પરમાણુ હથિયારો, આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વૈશ્વિક રાજકીય પરિસ્થિતિ અંગે ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
વૈશ્વિક શાંતિ અને સ્થિરતા પર રહેશે ખાસ ભાર
ચીનના વિદેશ મંત્રાલયનાં પ્રવક્તા માઓ નિંગે સોમવારે બેઇજિંગમાં જણાવ્યું હતું કે ત્રણેય નેતાઓ વિશ્વમાં શાંતિ જાળવવા અને મોટી શક્તિઓ વચ્ચે વ્યૂહાત્મક સ્થિરતાને પ્રોત્સાહન આપવા અંગે ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરશે.
તેમણે કહ્યું કે વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં અમેરિકા, ચીન અને રશિયાની જવાબદારી મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ત્રણેય દેશો વચ્ચે સંવાદ વધારવો, મતભેદોનું યોગ્ય સંચાલન કરવું અને સંબંધોમાં સ્થિરતા જાળવવી જરૂરી છે.
ચીનના મતે, આ બેઠક માત્ર ત્રણ દેશો માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
પરમાણુ હથિયારો પર નિયંત્રણ મુખ્ય મુદ્દો
આ બેઠકમાં પરમાણુ હથિયારોની સંખ્યા ઘટાડવા અને તેના ફેલાવાને રોકવાનો મુદ્દો મહત્ત્વનો બની શકે છે. વ્હાઇટ હાઉસના જણાવ્યા અનુસાર, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વિશ્વમાં પરમાણુ હથિયારો ઘટાડવા અંગે ચર્ચા કરવા માગે છે.
આ મુદ્દો એટલા માટે પણ મહત્ત્વનો છે કે અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેની છેલ્લી મોટી પરમાણુ શસ્ત્ર નિયંત્રણ સંધિ ‘ન્યૂ START’ ફેબ્રુઆરી 2026માં સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. પરિણામે બંને દેશોના વ્યૂહાત્મક પરમાણુ શસ્ત્રો પર લાગેલી સંધિ આધારિત મર્યાદા હટી ગઈ છે.
ટ્રમ્પ નવી પરમાણુ સમજૂતી ઇચ્છે છે, જેમાં ચીનનો પણ સમાવેશ થાય. જોકે, ચીન અત્યાર સુધી આ પ્રકારની વાતચીતમાં જોડાવા અંગે સાવચેત રહ્યું છે.
ચીન પરમાણુ વાટાઘાટોમાં જોડાવા કેમ અચકાય છે?
ચીનનું કહેવું રહ્યું છે કે અમેરિકા અને રશિયા પાસે ચીનની સરખામણીએ ઘણો મોટો પરમાણુ શસ્ત્રભંડાર છે. તેથી પહેલાં બંને દેશોએ પોતાના પરમાણુ શસ્ત્રો ઘટાડવા જોઈએ.
ચીનના પરમાણુ શસ્ત્રોની સંખ્યા અમેરિકા અને રશિયાની સરખામણીએ ઓછી છે. આ જ કારણસર બેઇજિંગે અગાઉ ત્રણેય દેશોને એકસમાન માળખામાં પરમાણુ નિયંત્રણની વાટાઘાટોમાં સામેલ કરવાના પ્રયાસો અંગે અનિચ્છા દર્શાવી હતી.
અમેરિકી અધિકારીઓએ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ બેઠકમાંથી તાત્કાલિક કોઈ મોટી સમજૂતી થવાની અપેક્ષા નથી. તેને પરમાણુ નિઃશસ્ત્રીકરણ અંગે સંવાદની શરૂઆત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ઈરાન સંકટ પર પણ ચર્ચા થઈ શકે છે
પરમાણુ હથિયારો ઉપરાંત ઈરાન સાથે જોડાયેલા સંકટનો મુદ્દો પણ બેઠકમાં ઉઠી શકે છે. અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પ ઈરાન સામે ચાલી રહેલા અમેરિકા-ઇઝરાયેલ યુદ્ધ અને તેની વૈશ્વિક અસરો અંગે શી જિનપિંગ તથા પુતિન સાથે વાત કરી શકે છે.
આ સંઘર્ષની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, ઊર્જા બજાર અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી રહી છે. તેથી આ મુદ્દો પણ ત્રણેય નેતાઓની ચર્ચામાં સ્થાન મેળવી શકે છે.
યુક્રેન યુદ્ધ અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ નથી
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધનો મુદ્દો પણ આ બેઠકના સંભવિત વિષયોમાં ચર્ચાઈ રહ્યો છે. જોકે, અમેરિકી અધિકારીઓના અગાઉના નિવેદનો મુજબ આ ત્રિપક્ષીય બેઠકમાં યુક્રેન યુદ્ધ પર ઔપચારિક ચર્ચા થવાની અપેક્ષા નહોતી.બીજી તરફ, ટ્રમ્પે આ પ્રવાસ દરમિયાન યુક્રેન યુદ્ધનો મુદ્દો ઉઠાવવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હોવાનું પણ અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. ચીને આ મુદ્દાને બેઠકના સત્તાવાર એજન્ડામાં સામેલ હોવાની પુષ્ટિ કરી નથી.
આ બેઠક પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે. ખાસ કરીને પરમાણુ શસ્ત્ર નિયંત્રણ અને વૈશ્વિક સંઘર્ષો અંગે ત્રણેય મહાસત્તાઓ વચ્ચે કેવો સંવાદ થાય છે તે જોવું મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.










